Matura z biologii 2015, zadanie 8: Jemioła jako półpasożyt i pobieranie substancji od żywiciela – odpowiedzi i wyjaśnienie

Jemioła jest półpasożytem, bo fotosyntetyzuje dzięki zielonym liściom, ale wodę i sole mineralne pobiera ssawkami z żywiciela. Substancje te czerpie z drewna (ksylemu), z naczyń lub cewek.

O czym jest zadanie 8?

Zadanie dotyczy jemioły, która rośnie na drzewach i częściowo korzysta z ich zasobów. Roślina ma zielone liście, więc sama wytwarza związki organiczne, ale wodę i sole mineralne pobiera przez ssawki wrastające w tkanki żywiciela. Na tej podstawie trzeba wyjaśnić, dlaczego jest półpasożytem, oraz wskazać tkankę i komórki, z których czerpie substancje.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 9 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 8.1 (0–1 pkt)

Uzasadnij, że jemioła jest półpasożytem. W odpowiedzi uwzględnij dwie przedstawione w zadaniu cechy jej budowy.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Jemioła ma zielone liście i sama przeprowadza fotosyntezę, ale wodę i sole mineralne pobiera ssawkami od rośliny żywicielskiej.

Półpasożyt nie jest całkowicie zależny od żywiciela, bo sam wytwarza związki organiczne. Zielone liście z chloroplastami umożliwiają jej fotosyntezę, czyli samożywność. Jednocześnie ssawki wrastają w tkanki żywiciela i pobierają wodę oraz sole mineralne, co jest cechą pasożytniczą.

Punktacja: Punkt jest za uzasadnienie zawierające dwie cechy: jedną świadczącą o samożywności, np. zielone liście i fotosyntezę, oraz drugą świadczącą o pasożytnictwie, np. ssawki pobierające wodę i sole. Egzaminator nie uzna odpowiedzi, jeśli uczeń poda tylko jedną cechę albo ogólnie nazwie jemiołę pasożytem bez uzasadnienia.

Zadanie 8.2 (0–1 pkt)

Podaj nazwę tkanki przewodzącej żywiciela oraz nazwę komórek tej tkanki, z których jemioła czerpie niezbędne substancje.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Tkanka przewodząca: drewno (ksylem). Komórki: naczynia lub cewki (tracheidy).

Ssawki jemioły docierają do tkanki przewodzącej żywiciela, która transportuje wodę i sole mineralne z korzeni do liści. Tą tkanką jest drewno, czyli ksylem. W drewnie wodę przewodzą naczynia lub cewki, w zależności od grupy roślin.

Punktacja: Punkt jest za podanie poprawnej nazwy tkanki przewodzącej oraz poprawnej nazwy komórek tej tkanki. Egzaminator nie uzna odpowiedzi, jeśli uczeń poda tylko tkankę albo tylko komórki, albo wskaże łyko zamiast drewna.

Najczęstsze błędy w zadaniu 8

Uznanie jemioły za pasożyta całkowitego i pominięcie jej zdolności do fotosyntezy.
Podanie dwóch cech budowy bez wyjaśnienia, która z nich świadczy o samożywności, a która o pasożytnictwie.
Wskazanie łyka jako tkanki, z której jemioła pobiera wodę i sole mineralne, albo podanie tylko nazwy tkanki bez nazwy komórek.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2015, poziom rozszerzony (w maju 2015). Wstęp CKE opracowała na podstawie: http://biodidac.bio.uottawa.ca. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.