Matura z biologii 2016, zadanie 1: Właściwości wody a funkcjonowanie organizmów – odpowiedzi i wyjaśnienie

1 – A: błonka powierzchniowa utrzymuje owada. 2 – C: lód mniej gęsty pływa i izoluje głębszą wodę. 3 – B: parowanie potu odbiera dużo ciepła z organizmu.

O czym jest zadanie 1?

Zadanie dotyczy związku między właściwościami fizykochemicznymi wody a funkcjami życiowymi organizmów. Uczeń ma dopasować właściwość do przykładu i wyjaśnić mechanizm jej działania: napięcie powierzchniowe, gęstość maksymalną w 4 °C i ciepło parowania.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 2 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 1 (0–3 pkt)

Poniżej wymieniono niektóre właściwości fizykochemiczne wody.
A. duże napięcie powierzchniowe;
B. duże ciepło parowania;
C. maksymalna gęstość w temperaturze 4 °C.
Uzupełnij zdania (1.–3.) tak, aby były prawdziwe – wpisz na początku zdania oznaczenie literowe wybranej właściwości wody (A–C), a następnie dokończ zdanie: wyjaśnij, w jaki sposób dana właściwość warunkuje funkcjonowanie wymienionych organizmów.
1. umożliwia poruszanie się niektórych gatunków owadów po powierzchni wody, ponieważ …
2. umożliwia przetrwanie ryb słodkowodnych podczas zimy przy dnie zamarzających zbiorników, ponieważ …
3. umożliwia pozbywanie się nadmiaru ciepła z organizmu człowieka podczas pocenia się, ponieważ …

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1. A – napięcie powierzchniowe tworzy błonkę, której siły równoważą ciężar owada. 2. C – woda ma największą gęstość w 4 °C, więc lód jest lżejszy i pływa po powierzchni, izolując głębsze warstwy. 3. B – duże ciepło parowania sprawia, że parujący pot odbiera z organizmu dużo ciepła.

W 1 cząsteczki wody na powierzchni silnie się przyciągają, tworząc napiętą błonkę. Błonka ta wytrzymuje nacisk lekkiego owada, bo jej siły równoważą jego ciężar. W 2 najgęstsza woda o temperaturze 4 °C zalega głębiej, a mniej gęsty lód tworzy się na powierzchni. Lód ogranicza wychładzanie niższych warstw, dzięki czemu ryby mają wodę w stanie ciekłym. W 3 parowanie wody z potu wymaga pochłonięcia dużej ilości ciepła, które jest odbierane z ciała, co obniża temperaturę organizmu.

Punktacja: Punkt jest za poprawne oznaczenie litery i wyjaśnienie mechanizmu, a nie tylko za nazwanie właściwości; egzaminator nie uzna samego stwierdzenia, że „woda na dnie ma 4 °C” ani tautologii o owadzie poruszającym się po błonce bez wyjaśnienia równoważenia sił.

Najczęstsze błędy w zadaniu 1

Uczniowie podają tylko literę lub nazwę właściwości, ale nie wyjaśniają mechanizmu.
W części 1 piszą tautologicznie, że owad porusza się po błonce, nie tłumacząc równoważenia jego ciężaru.
W części 2 podają tylko, że na dnie jest woda o temperaturze 4 °C, bez wyjaśnienia izolacji i gradientu temperatury.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2016, poziom rozszerzony (w maju 2016). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.