Matura z biologii 2016, zadanie 12: Budowa kręgów i krążków międzykręgowych – odpowiedzi i wyjaśnienie

Kręgi lędźwiowe są masywne, bo dźwigają ciężar górnej części ciała i utrzymują wyprostowaną postawę. Między atlasem a obrotnikiem nie ma krążka, bo te kręgi tworzą ruchome połączenie pozwalające poruszać głową.

O czym jest zadanie 12?

Wstęp opisuje budowę kręgosłupa: kręgi różnią się w zależności od odcinka, a między ich trzonami leżą krążki międzykręgowe z jądrem miażdżystym i pierścieniem włóknistym. Krążków nie ma m.in. między kręgiem szczytowym a obrotowym. Rysunki pokazują kręg lędźwiowy i ułożenie krążka między dwoma kręgami lędźwiowymi.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 12 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 12.1 (0–1 pkt)

Wykaż związek między bardziej masywną budową kręgów lędźwiowych, w porównaniu do kręgów z innych odcinków kręgosłupa, a funkcją pełnioną przez te kręgi.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Odcinek lędźwiowy przenosi największe obciążenie – ciężar górnej części ciała i utrzymanie wyprostowanej postawy – więc jego kręgi mają masywniejszą budowę, zapewniającą większą wytrzymałość.

Kręgosłup w odcinku lędźwiowym jest najniżej położonym odcinkiem podtrzymującym całą górną część ciała, więc działa tam największy nacisk. Masywniejszy trzon kręgu daje większą powierzchnię i wytrzymałość na ściskanie. Dlatego budowa odpowiada funkcji podporowej i nośnej tego odcinka.

Punktacja: Punkt za powiązanie masywnej budowy z największym obciążeniem odcinka lędźwiowego (ciężar górnej części ciała lub utrzymanie wyprostowanej postawy). Nie uznaje się odpowiedzi o dźwiganiu masy całego ciała ani tylko kości leżących powyżej.

Zadanie 12.2 (0–1 pkt)

Określ przyczynę braku krążka międzykręgowego pomiędzy kręgiem szczytowym a obrotowym. W odpowiedzi uwzględnij wspólną funkcję tych kręgów.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Atlas i obrotnik tworzą ruchome połączenie (staw) umożliwiające ruchy głowy; krążek ograniczałby te ruchy.

Kręgi szczytowy i obrotowy współpracują przy obracaniu i pochylaniu głowy, a ich staw wymaga dużej swobody. Krążek międzykręgowy usztywniałby to połączenie i zmniejszał zakres ruchu. Dlatego między nimi znajduje się staw, a nie chrząstkozrost z krążkiem.

Punktacja: Punkt za wskazanie funkcji ruchowej tych kręgów, czyli umożliwiania ruchów głowy, i powiązanie z tym braku krążka. Nie uznaje się odpowiedzi mówiącej tylko o ruchach potakujących głowy.

Najczęstsze błędy w zadaniu 12

Pisanie, że odcinek lędźwiowy dźwiga masę całego ciała, a nie górnej jego części.
Odpowiedź o budowie kręgów bez powiązania jej z obciążeniem i funkcją podporową.
W 12.2 ograniczenie się do ruchów potakujących głowy zamiast ogólnej funkcji ruchowej atlasu i obrotnika.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2016, poziom rozszerzony (w maju 2016). Wstęp CKE opracowała na podstawie: http://en.wikipedia.org/wiki/Vertebral_column#mediaviewer/File:718. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy. Modele 3D: ciało: BodyParts3D © DBCLS (CC BY-SA 2.1 JP), Z-Anatomy / Écorché (CC BY-SA 4.0).