Matura z biologii 2016, zadanie 14: Aktywność amylazy ślinowej a pH i temperatura – odpowiedzi i wyjaśnienie

Enzymem jest amylaza ślinowa. Jej optimum to pH 7 i temperatura 37 °C. Obecność skrobi wykrywa się płynem Lugola lub jodyną — niebieskogranatowe zabarwienie oznacza, że skrobia jeszcze pozostała.

O czym jest zadanie 14?

Doświadczenie sprawdza, jak pH i temperatura wpływają na szybkość rozkładu skrobi przez enzym ze śliny. Uczniowie badali probówki o pH 4–8 w 30 °C i 37 °C, a co minutę sprawdzali, czy skrobia została już całkowicie rozłożona. Wyniki pokazują najkrótszy czas rozkładu przy pH 7 i temperaturze 37 °C.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 14 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 14.1 (0–1 pkt)

Podaj nazwę enzymu znajdującego się w ślinie, który rozkłada skrobię.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: amylaza ślinowa

Ślina zawiera amylazę, która hydrolizuje skrobię do krótszych cukrów. W zadaniu trzeba podać właśnie nazwę tego enzymu, a nie ogólnie „enzym trawienny”. Poprawna terminologia biologiczna jest tu wymagana.

Punktacja: Punkt jest za podanie poprawnej nazwy enzymu, czyli amylazy ślinowej; inne nazwy lub brak odpowiedzi nie dają punktu.

Zadanie 14.2 (0–1 pkt)

Na podstawie wyników doświadczenia sformułuj wniosek dotyczący optimum działania badanego enzymu.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Optimum działania amylazy ślinowej występuje przy pH 7 i temperaturze 37 °C, bo wtedy skrobia rozkłada się najszybciej.

W tabeli najkrótszy czas rozkładu skrobi to 3 minuty przy pH 7 i 37 °C. Przy pH 7 w 30 °C czas wynosi 6 minut, więc sama temperatura też ma znaczenie. Wniosek musi więc odnosić się do obu badanych czynników albo do warunków zbliżonych do jamy ustnej.

Punktacja: Punkt jest za wniosek uwzględniający zarówno pH, jak i temperaturę optimum lub warunki panujące w jamie ustnej; odpowiedź oparta tylko na jednym czynniku nie daje punktu.

Zadanie 14.3 (0–1 pkt)

Określ, w jaki sposób uczniowie mogli sprawdzić podczas doświadczenia, czy cała skrobia została już rozłożona. Uwzględnij nazwę użytego odczynnika oraz efekt jego działania.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Do pobranej próbki należy dodać płyn Lugola lub jodynę (I2 w KI); pojawienie się niebieskiego lub granatowego zabarwienia oznacza, że skrobia jeszcze nie została całkowicie rozłożona.

Jod w roztworze jodku potasu tworzy z skrobią charakterystyczne niebieskogranatowe zabarwienie. Jeśli skrobia została już rozłożona, takiej zmiany barwy nie widać. Dlatego co minutę uczniowie mogli pobierać kroplę i sprawdzać, czy odczynnik jeszcze daje dodatni wynik.

Punktacja: Punkt jest za podanie nazwy odczynnika (płyn Lugola, jodyna lub I2 w KI) oraz obserwowanego efektu, czyli zmiany zabarwienia wskazującej na obecność skrobi; podanie samego „jodu” lub jodoformu bez poprawnego efektu nie daje punktu.

Najczęstsze błędy w zadaniu 14

Podawanie w 14.2 tylko temperatury albo tylko pH jako optimum, bez odniesienia do obu badanych czynników.
Mylenie odczynnika: podanie „jod” lub „jodoform” zamiast płynu Lugola/jodyny oraz pominięcie niebieskogranatowego zabarwienia.
Udzielanie ogólnej odpowiedzi w 14.1, np. „enzym śliny”, zamiast konkretnej nazwy amylaza ślinowa.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2016, poziom rozszerzony (w maju 2016). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.