Matura z biologii 2017, zadanie 2: Wpływ światła na wydłużanie hipokotyla gorczycy – odpowiedzi i wyjaśnienie

Światło ogranicza wydłużanie hipokotyla. W 2.1 wynika to z krótszych hipokotyli na świetle; w 2.2 poprawne są 1-F, 2-P, 3-F; w 2.3 stwierdzenie jest fałszywe, bo hipokotyl wydłuża się przez wzrost komórek, a nie podziały w nim.

O czym jest zadanie 2?

Doświadczenie dotyczyło siewek gorczycy hodowanych na świetle i w ciemności oraz tempa wydłużania ich hipokotyla. Porównywano długość tej części pędu w kolejnych dniach, aby ocenić wpływ światła na wzrost. Polecenia sprawdzają wnioskowanie z wyników i znajomość mechanizmu wzrostu wydłużeniowego.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 3 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 2.2 (0–1 pkt)

Określ, które stwierdzenia dotyczące wyników tego doświadczenia są prawdziwe.
Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Średnia długość hipokotyli siewek gorczycy rosnących w obecności światła
1. P F
była większa niż średnia długość hipokotyli siewek rosnących w ciemności.
Największy przyrost długości hipokotyli siewek gorczycy rosnących
2. P F
w ciemności nastąpił między drugim a szóstym dniem doświadczenia.
Tempo wydłużania się hipokotyli siewek gorczycy hodowanych w obecności
3. P F
światła wyraźnie zmieniało się w czasie.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – F, 2 – P, 3 – F

Siewki na świetle mają mniejsze średnie długości hipokotyli niż siewki w ciemności, więc pierwsze zdanie jest fałszywe. W ciemności największy skok długości hipokotyla przypada na okres między 2. a 6. dniem, więc drugie zdanie jest prawdziwe. W obecności światła tempo wydłużania jest względnie stałe i niewielkie, więc trzecie zdanie jest fałszywe.

Punktacja: Punkt przyznaje się tylko wtedy, gdy wszystkie trzy oceny są zgodne z kluczem; każda inna kombinacja lub brak odpowiedzi daje 0 p.

Zadanie 2.3 (0–1 pkt)

Oceń prawdziwość stwierdzenia: „Przyczyną różnicy średniej długości hipokotyli siewek hodowanych na świetle i w ciemności jest różna intensywność podziałów komórkowych zachodzących w tych hipokotylach”. Odpowiedź uzasadnij.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Stwierdzenie jest fałszywe. Hipokotyl wydłuża się głównie przez wzrost elongacyjny komórek, a nie przez podziały komórkowe zachodzące w nim; merystem wierzchołkowy pędu znajduje się wyżej.

Hipokotyl to część podliścieniowa łodygi, w której nie ma merystemu odpowiadającego za podziały w trakcie tego doświadczenia. Różnica długości wynika z wydłużania istniejących komórek, regulowanego m.in. przez auksyny i światło. Dlatego samo odwołanie do intensywności podziałów komórkowych w hipokotylu jest błędne.

Punktacja: Punkt wymaga uznania zdania za fałszywe i uzasadnienia opartego na braku merystemu w hipokotylu albo na wzroście elongacyjnym/roli auksyn; nie wystarczy samo „fałsz” ani tłumaczenie wzrostem zarodkowym.

Najczęstsze błędy w zadaniu 2

Uczniowie uznają 2.3 za prawdziwe, myląc podziały komórkowe z wydłużaniem komórek.
W 2.2 oceniają tylko jedno lub dwa stwierdzenia albo odwracają zależność światło–ciemność.
W uzasadnieniu 2.3 odwołują się do wzrostu zarodkowego zamiast do braku merystemu w hipokotylu.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2017, poziom rozszerzony (w maju 2017). Wstęp CKE opracowała na podstawie: A. Szweykowska, Fizjologia roślin, Poznań 1998.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.