Matura z biologii 2018, zadanie 2: Kora nadnerczy: cholesterol i mitochondria w syntezie hormonów – odpowiedzi i wyjaśnienie

Estry cholesterolu w kroplach tłuszczu to materiał wyjściowy do syntezy hormonów steroidowych (kortyzolu, aldosteronu), a mitochondria dostarczają ATP na potrzeby tej syntezy i wydzielania. Hormonami kory nadnerczy są kortyzol i aldosteron.

O czym jest zadanie 2?

Wstęp pokazuje elektronogram fragmentu komórki kory nadnerczy, czyli komórki gruczołowej wydzielającej hormony. Podpisane struktury to jądro, mitochondria oraz krople tłuszczu wypełnione estrami cholesterolu. Zadanie łączy ten obraz z funkcją wydzielniczą komórki: trzeba wyjaśnić, po co jej tłuszczowy zapas i liczne mitochondria, a potem wskazać hormony kory nadnerczy.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 3 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 2.1 (0–2 pkt)

Wykaż związek pomiędzy funkcją wewnątrzwydzielniczą komórek kory nadnerczy a występowaniem w nich licznych:
1. kropel tłuszczu zawierających estry cholesterolu
2. mitochondriów

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1. Cholesterol z kropel tłuszczu jest substratem do produkcji hormonów steroidowych kory nadnerczy (np. kortyzolu, aldosteronu). 2. Mitochondria wytwarzają ATP potrzebne do syntezy i wydzielania tych hormonów.

Kora nadnerczy wydziela hormony steroidowe, a wszystkie steroidy powstają z cholesterolu — dlatego komórka magazynuje estry cholesterolu w kroplach tłuszczu jako zapas substratu. Synteza hormonu i jego sekrecja to procesy wymagające nakładu energetycznego, więc komórka ma dużo mitochondriów produkujących ATP. Oba elementy są więc bezpośrednio podporządkowane funkcji wydzielniczej.

nadnercze w modelu 3D anotemy · obróć w 3D

Punktacja: 2 pkt tylko wtedy, gdy uczeń wskaże rolę cholesterolu jako prekursora hormonów steroidowych (z nazwą hormonu lub grupy) ORAZ rolę mitochondriów jako źródła ATP do syntezy i wydzielania; 1 pkt za sam cholesterol albo same mitochondria; 0 pkt za sformułowania ogólne, bez cholesterolu lub bez nazwy hormonu, a także za stwierdzenia typu „mitochondria produkują energię” zamiast przetwarzania energii w ATP.

Zadanie 2.2 (0–1 pkt)

Wybierz i zaznacz nazwy dwóch hormonów wydzielanych przez korę nadnerczy dorosłego człowieka.
A. glukagon
B. kortyzol
C. aldosteron
D. parathormon
E. wazopresyna

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: B. kortyzol i C. aldosteron

Kora nadnerczy wytwarza hormony steroidowe: w warstwie pasmowatej kortyzol (glikokortykoid), a w kłębkowatej aldosteron (mineralokortykoid). Glukagon pochodzi z trzustki, parathormon z przytarczyc, a wazopresyna z tylnego płata przysadki (podwzgórza).

podwzgórze w modelu 3D anotemy · obróć w 3D

Punktacja: 1 pkt za poprawne zaznaczenie dokładnie dwóch nazw — kortyzolu i aldosteronu; każda inna kombinacja lub błędny wybór daje 0 pkt.

Najczęstsze błędy w zadaniu 2

Uczeń pisze ogólnie, że krople tłuszczu służą do produkcji hormonów tłuszczowych, nie nazywając cholesterolu ani hormonów steroidowych kory nadnerczy.
Uczeń twierdzi, że mitochondria „produkują energię” lub „wytwarzają energię”, zamiast że przekształcają energię w ATP.
Uczeń miesza rdzeń z korą nadnerczy i wybiera adrenalinę, glukagon lub parathormon jako hormony kory nadnerczy.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2018, poziom rozszerzony (w maju 2018). Wstęp CKE opracowała na podstawie: http://www.informatics.jax.org. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy. Modele 3D: ciało: BodyParts3D © DBCLS (CC BY-SA 2.1 JP), Z-Anatomy / Écorché (CC BY-SA 4.0); mózg na podstawie „Brain for Blender” (A. M. Winkler, CC BY-SA 3.0).