Matura z biologii 2019, zadanie 15: Fotoreceptory siatkówki oka – odpowiedzi i wyjaśnienie

W siatkówce dominują pręciki, które umożliwiają widzenie w odcieniach szarości. Wysoką rozdzielczość zapewniają czopki, ponieważ każdy z nich łączy się z jednym neuronem.

O czym jest zadanie 15?

Zadanie dotyczy budowy siatkówki i dwóch rodzajów komórek światłoczułych: czopków i pręcików. Trzeba wskazać, które fotoreceptory przeważają w siatkówce, jaki rodzaj widzenia zapewniają oraz które odpowiadają za wysoką rozdzielczość obrazu ze względu na sposób połączenia z neuronami.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 18 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 15 (0–2 pkt)

Zadanie polega na wyborze właściwych określeń dotyczących dominującego typu fotoreceptorów, rodzaju widzenia oraz źródła wysokiej rozdzielczości obrazu. Pełna treść: arkusz CKE, s. 18.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1. pręciki; widzenie w odcieniach szarości. 2. czopki; połączenie z jednym neuronem.

W siatkówce ludzkiego oka jest znacznie więcej pręcików niż czopków. Pręciki działają głównie w słabym świetle i nie rozróżniają barw, dlatego odpowiadają za widzenie w odcieniach szarości. Czopki odpowiadają za widzenie barwne i ostrą szczegółowość, ponieważ każdy czopek przekazuje sygnał do jednego neuronu, co pozwala zachować dokładną informację przestrzenną. Pręciki łączą się z kilkoma neuronami, więc ich sygnały są sumowane i obraz jest mniej szczegółowy.

Punktacja: 2 p. za wszystkie poprawne określenia w obu zdaniach; 1 p. za wszystkie poprawne określenia w jednym zdaniu, nawet jeśli w drugim zdaniu jest błąd; 0 p. za brak poprawnego zdania lub brak odpowiedzi.

Najczęstsze błędy w zadaniu 15

Uczniowie mylą dominację pręcików z dominacją czopków w siatkówce.
Niepoprawnie przypisują pręcikom widzenie barwne albo czopkom widzenie wyłącznie w odcieniach szarości.
Błędnie uznają, że czopki łączą się z kilkoma neuronami, co rzekomo zwiększa rozdzielczość obrazu.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2019, poziom rozszerzony (w maju 2019). Wstęp CKE opracowała na podstawie: M. Zając, Protezy wzroku, V Kongres KRIO, Wisła 2004.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.