Matura z biologii 2019, zadanie 5: ABA, wilgotność a transpiracja lilaka – odpowiedzi i wyjaśnienie

5.1: A i C. 5.2: B kontrolny dla A, D kontrolny dla C. 5.3: największy ubytek w B, bo niska wilgotność i brak ABA utrzymują szparki otwarte.

O czym jest zadanie 5?

Doświadczenie dotyczy wpływu ABA i wilgotności powietrza na transpirację pędów lilaka. Rośliny opryskane lub nieopryskane ABA umieszczono w powietrzu o wilgotności 20% lub 90% i mierzono ubytek wody w kapilarach. Chodzi o powiązanie hormonu, stanu aparatów szparkowych i parowania wody.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 6 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 5.1 (0–1 pkt)

Wybierz spośród A–D i zaznacz dwa poprawnie sformułowane problemy badawcze przedstawionego doświadczenia.
A. Wpływ kwasu abscysynowego na transpirację w liściach lilaka w warunkach różnej wilgotności powietrza.
B. Czy wilgotność powietrza i oprysk ABA mają wpływ na transpirację wody?
C. Czy kwas abscysynowy stymuluje zamykanie się aparatów szparkowych lilaka niezależnie od wilgotności powietrza?
D. Czy na skutek oprysku ABA zwiększy się transpiracja u lilaka?

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: A i C.

A precyzuje obiekt i czynnik doświadczalny, a C odnosi się do roli ABA i porównania dwóch poziomów wilgotności. B jest zbyt ogólny i nie wskazuje rośliny, a D jest hipotezą, bo zakłada z góry kierunek wyniku.

Punktacja: Punkt za zaznaczenie dokładnie A i C; wybór B lub D, także w zestawie z poprawną odpowiedzią, nie daje punktu.

Zadanie 5.2 (0–1 pkt)

Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby zawierało ono informacje prawdziwe. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.
Zestaw B jest zestawem kontrolnym dla (zestawu A / zestawu C / zestawu D), natomiast zestaw D to zestaw (kontrolny / badawczy) dla (zestawu A / zestawu B / zestawu C).

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: B jest kontrolny dla A; D jest kontrolny dla C.

Porównujemy próby różniące się tylko opryskiem ABA w tej samej wilgotności: A z B przy 20% oraz C z D przy 90%. Dla C próbą kontrolną jest D, bo obie próby są w powietrzu o wilgotności 90%.

Punktacja: Punkt tylko za wszystkie trzy poprawne podkreślenia: B kontrolny dla A oraz D kontrolny dla C; częściowe poprawne podkreślenia nie dają punktu.

Zadanie 5.3 (0–1 pkt)

Określ, w którym z zestawów doświadczalnych: A, B, C czy D, będzie można po dwóch godzinach zaobserwować największy ubytek wody w kapilarach. Wyjaśnij wynik uzyskany w tym zestawie, uwzględniając w odpowiedzi proces transpiracji.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Zestaw B – przy 20% wilgotności i braku ABA szparki są otwarte, więc transpiracja jest najintensywniejsza.

W zestawie B nie ma ABA, więc aparaty szparkowe nie są zamykane, a niska wilgotność powietrza zwiększa gradient potencjału wody. To nasila parowanie z liści i pobieranie wody z kapilary, dlatego ubytek wody będzie największy.

Punktacja: Punkt za wskazanie B i wyjaśnienie wiążące największy ubytek z najintensywniejszą transpiracją przy niskiej wilgotności i otwartych szparkach; samo poprawne wyjaśnienie bez wskazania B nie daje punktu.

Najczęstsze błędy w zadaniu 5

Uznanie B za poprawny problem badawczy tylko dlatego, że pyta o dwa czynniki.
Mylenie próby kontrolnej z badawczą i wskazanie D jako badawczej dla C.
W 5.3 wybór A lub C, bo uczeń pamięta, że ABA zamyka szparki, ale nie porównuje wilgotności i obecności ABA.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2019, poziom rozszerzony (w maju 2019). Wstęp CKE opracowała na podstawie: http://www.phschool.com/science/biology_place/labbench/lab9/design.html. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.