Matura z biologii 2021, zadanie 15: Kości człowieka, kosteczki słuchowe, tkanka kostna – odpowiedzi i wyjaśnienie

Strzemiączko przekazuje i wzmacnia drgania, a pozostałe kosteczki to młoteczek i kowadełko. Mniej kości u dorosłego wynika z ich zrastania się w czasie rozwoju. Kości długie magazynują sole mineralne i mają funkcję krwiotwórczą, a tkanka kostna jest charakterystyczna dla kręgowców.

O czym jest zadanie 15?

Wstęp przypomina podstawowe informacje o szkielecie człowieka: liczbę kości u noworodka i dorosłego, rolę ochronną, podporową i ruchową oraz fakt, że kosteczki słuchowe nie zmieniają rozmiarów. Na tym tle zadania pytają o budowę i działanie ucha środkowego, przyczynę zmniejszania się liczby kości z wiekiem oraz o inne funkcje kości długich i o występowanie tkanki kostnej w świecie zwierząt.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 16 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 15.1 (0–1 pkt)

Określ funkcję strzemiączka i podaj nazwy pozostałych kosteczek słuchowych.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Strzemiączko przenosi (i wzmacnia) drgania z błony bębenkowej do ucha wewnętrznego; pozostałe kosteczki to młoteczek i kowadełko.

Kosteczki słuchowe tworzą łańcuch w uchu środkowym: młoteczek jest przyczepiony do błony bębenkowej, kowadełko łączy go ze strzemiączkiem, a strzemiączko dotyka okienka owalnego. Dzięki temu drgania błony bębenkowej są przekazywane dalej i wzmacniane, zanim dotrą do płynu ucha wewnętrznego. Za funkcję wystarczy więc samo „przenoszenie” lub „wzmacnianie” drgań, a nazwy dwóch pozostałych kosteczek trzeba podać poprawnie.

Punktacja: Punkt za jednoczesne podanie funkcji (przenoszenie lub wzmacnianie drgań) i nazw obu pozostałych kosteczek; brak jednego z elementów, np. podanie tylko młoteczka, oznacza zero punktów.

Zadanie 15.2 (0–1 pkt)

Określ przyczynę różnicy w liczbie kości między noworodkiem a osobą dorosłą.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: W czasie wzrostu i rozwoju wiele drobnych kości zrasta się ze sobą w większe kości, dlatego ich liczba spada.

Szkielet noworodka składa się z większej liczby oddzielnych elementów, często połączonych chrząstką, np. w obrębie czaszki czy kości krzyżowej. W miarę dojrzewania te elementy kostnieją i zlewają się w jedną strukturę. Nie oznacza to zanikania kości, tylko ich łączenie, dlatego dorosły ma ich mniej.

Punktacja: Punkt za wskazanie zrastania się (zlewania) kości w trakcie rozwoju; odpowiedzi o wzroście kości, ich zanikaniu czy różnicach w liczbie bez wyjaśnienia nie są punktowane.

Zadanie 15.3 (0–1 pkt)

Podaj jedną funkcję kości długich człowieka, inną niż wymienione w tekście.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Np. magazynowanie soli mineralnych (wapnia, fosforu) albo funkcja krwiotwórcza.

Kości długie zawierają w trzonie jamę szpikową z szpikiem, a w istocie gąbczastej nasad — szpik kostny, w którym powstają komórki krwi. Kość jest też żywą tkanką, w której odkładane i uwalniane są sole mineralne, głównie wapnia i fosforu. Dlatego poza podporą i ruchem pełni funkcję krwiotwórczą i magazynującą.

Punktacja: Punkt za podanie funkcji innej niż podporowa i lokomotoryczna, np. krwiotwórczej lub magazynowania soli mineralnych; odpowiedzi opisujące budowę („kość zawiera szpik”) nie są punktowane.

Zadanie 15.4 (0–1 pkt)

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Występowanie tkanki kostnej jest charakterystyczne dla wszystkich
A. skorupiaków.
B. głowonogów.
C. strunowców.
D. kręgowców.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: D – kręgowców.

Tkanka kostna to typ tkanki łącznej podporowej zmineralizowanej, budującej wewnętrzny szkielet. Mają ją tylko kręgowce, a nie wszystkie strunowce — np. lancetnik ma jedynie strunę grzbietową. Skorupiaki i głowonogi mają szkielet zewnętrzny lub chrzęstny, bez tkanki kostnej.

Punktacja: Punkt za wybranie odpowiedzi D; inne odpowiedzi są błędne, bo wymagają cechy wspólnej dla całej wskazanej grupy.

Najczęstsze błędy w zadaniu 15

Podawanie tylko funkcji strzemiączka bez nazw młoteczka i kowadełka albo mylenie kolejności kosteczek.
Odpowiedź, że u dorosłego kości zanikają lub że jest ich mniej, bo dziecko rośnie, zamiast wskazania na ich zrastanie się.
Podanie funkcji podporowej lub ruchowej w 15.3 albo opis budowy kości („zawiera szpik”) zamiast jej funkcji, a także wybór strunowców zamiast kręgowców w 15.4.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2021, poziom rozszerzony (w maju 2021). Wstęp CKE opracowała na podstawie: K. Kornicka, Zaskakujące życie kości, „Wiedza i Życie” 8, 2018.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.