Matura z biologii 2023 (formuła 2015), zadanie 6: Zrzucanie liści jabłoni a auksyny – odpowiedzi i wyjaśnienie

Auksyny z młodych liści hamują rozwój strefy odcinającej, co potwierdza hipotezę. Zrzucanie liści przed zimą ogranicza transpirację, gdy dostępność wody w glebie jest niska.

O czym jest zadanie 6?

Zadanie dotyczy doświadczenia z pędami jabłoni, w którym sprawdzano, czy auksyny wytwarzane przez młode liście hamują tworzenie strefy odcinającej u podstawy ogonka. W próbie I młody liść odcięto, a w próbie II po odcięciu nałożono pastę z IAA, czyli naturalną auksyną. Wyniki pozwalają wnioskować o roli auksyn w opadaniu liści.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 12 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 6.1 (0–1 pkt)

Na podstawie przedstawionych wyników badań sformułuj wniosek na temat wpływu auksyn produkowanych przez młode liście na rozwój strefy odcinającej liści jabłoni.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Auksyny wytwarzane przez młode liście hamują rozwój strefy odcinającej liści jabłoni; dopuszczalny jest też krótki wniosek „hamujący” lub stwierdzenie potwierdzenia postawionej hipotezy.

W próbie I po usunięciu młodego liścia, czyli źródła auksyn, powstała strefa odcinająca. W próbie II po odcięciu liścia nałożono pastę z IAA i strefa odcinająca nie powstała. To wskazuje, że obecność auksyny hamuje rozwój tej strefy, więc wyniki potwierdzają hipotezę.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wniosek, że auksyny młodych liści hamują rozwój strefy odcinającej; zgodnie z zasadami oceniania wystarczą także bardzo krótkie odpowiedzi typu „jest hamujący” albo „potwierdzono hipotezę”. Brak punktu jest wtedy, gdy uczeń nie formułuje wniosku lub podaje kierunek odwrotny od wyników.

Zadanie 6.2 (0–1 pkt)

Przedstaw, na czym polega adaptacja w postaci zrzucania liści przed zimą u drzew liściastych klimatu umiarkowanego. W odpowiedzi uwzględnij dostępność wody dla tych roślin w okresie zimowym oraz rolę liści w gospodarce wodnej roślin.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Zrzucanie liści ogranicza transpirację, czyli utratę wody przez liście, gdy zimą woda w glebie jest słabo dostępna, np. gdy gleba jest zimna lub zamarznięta. Dzięki temu drzewo nie traci wody szybciej, niż może ją pobrać korzeniami.

Liście są głównym miejscem parowania wody przez szparki. Zimą korzenie mogą mieć utrudniony pobór wody z gleby, a jednocześnie drzewo nie prowadzi intensywnej fotosyntezy. Zrzucenie liści zmniejsza powierzchnię transpirującą i chroni roślinę przed nadmierną utratą wody.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wyjaśnienie, że zrzucanie liści ogranicza transpirację w warunkach zmniejszonej dostępności wody w glebie zimą. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że drzewo zrzuca liście, żeby przetrwać zimę, bez związku z utratą wody i transpiracją.

Najczęstsze błędy w zadaniu 6

6.1: uczeń odwraca kierunek działania auksyn i pisze, że pobudzają one rozwój strefy odcinającej, mimo że wyniki doświadczenia wskazują na hamowanie.
6.1: uczeń opisuje sam przebieg doświadczenia albo budowę strefy odcinającej, zamiast sformułować wniosek o wpływie auksyn.
6.2: uczeń podaje, że liście zimą nie są potrzebne lub że drzewo odpoczywa, ale nie wiąże zrzucania liści z ograniczeniem transpiracji i dostępnością wody.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (formuła 2015) (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: W.K. Purves i in., Life. The Science of Biology, Sunderland 2001;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.