anotemy Zaloguj się Wypróbuj za darmo

Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024, zadanie 7: Choroby zakaźne, szczepienia i odporność swoista – odpowiedzi i wyjaśnienie

7.1: ospa prawdziwa – wirus, droga kropelkowa; gruźlica – bakteria, droga kropelkowa; malaria – protist, ukłucie komara. 7.2: kolejność 2, 4, 3, 1. 7.3: odporność swoista, bo powstają przeciwciała i komórki pamięci skierowane przeciw konkretnemu antygenowi.

O czym jest zadanie 7?

Wstęp przypomina, że od lat 60. XX wieku prowadzi się w Polsce i na świecie programy szczepień ochronnych, dzięki którym udało się niemal wyeliminować niektóre choroby zakaźne, np. ospę prawdziwą. Zadanie sprawdza wiedzę o czynnikach chorobotwórczych i drogach zarażenia oraz o tym, jak po szczepieniu rozwija się odpowiedź odpornościowa.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 10 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 7.1 (0–2 pkt)

Uzupełnij tabelę – do każdej nazwy choroby przyporządkuj odpowiedni czynnik chorobotwórczy, który jest jej przyczyną, oraz podaj główną drogę zarażenia lub zakażenia się człowieka.
Czynnik chorobotwórczy (wirus / bakteria / protist) | Główna droga zarażenia lub zakażenia się człowieka | Nazwa choroby
ospa prawdziwa
gruźlica
malaria

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: ospa prawdziwa – wirus, droga kropelkowa (oddechowa); gruźlica – bakteria, droga kropelkowa; malaria – protist, ukłucie komara (droga odzwierzęca)

Ospę prawdziwą wywołuje wirus Variola, przenoszony drogą kropelkową. Gruźlicę powodują prątki, czyli bakterie, także rozprzestrzeniane drogą kropelkową przy kaszlu i kichaniu. Malarię wywołują pierwotniaki z rodzaju Plasmodium, a przenosi je komar z rodzaju Anopheles, więc do zakażenia dochodzi przez ukłucie owada.

Punktacja: 2 pkt za trzy poprawne wiersze, 1 pkt za dwa wiersze albo za jedną całą poprawną kolumnę; przy błędnym czynniku i drodze w tym samym wierszu punktu za ten wiersz nie ma.

Zadanie 7.2 (0–1 pkt)

Uzupełnij tabelę – uporządkuj w odpowiedniej kolejności etapy odpowiedzi humoralnej organizmu na pojawienie się patogenu w organizmie. Wpisz numery 2.–4. w odpowiednie miejsca tabeli. Etap najwcześniejszy oznaczono numerem 1.
Aktywne limfocyty T wchodzą w interakcję z kompetentnymi limfocytami B.
Przez komórki plazmatyczne są wydzielane przeciwciała, łączące się z antygenami.
Limfocyty B różnicują się w kierunku komórek plazmatycznych i komórek pamięci.
Limfocyty T ulegają aktywacji, dzielą się i wydzielają cytokiny. – 1

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Kolejność: limfocyty T (1) → interakcja z limfocytami B (2) → różnicowanie limfocytów B (3) → wydzielanie przeciwciał (4)

Najpierw limfocyt T rozpoznaje antygen prezentowany przez komórkę prezentującą i ulega aktywacji, wydzielając cytokiny. Pod ich wpływem i w kontakcie z limfocytem T limfocyty B zostają pobudzone, a następnie różnicują się w komórki plazmatyczne i pamięci. Na końcu plazmocyty produkują przeciwciała, które wiążą antygen.

Punktacja: 1 pkt tylko za pełną, poprawną kolejność 2., 3., 4.; pojedyncze lub zamienione numery dają 0 pkt.

Zadanie 7.3 (0–1 pkt)

Określ, czy człowiek po przyjęciu szczepionki zawierającej obcy antygen uzyskuje odporność swoistą, czy – nieswoistą. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do mechanizmów odporności rozwijanych po przyjęciu szczepionki.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Odporność swoista – układ odpornościowy wytwarza przeciwciała i komórki pamięci skierowane przeciw konkretnemu antygenowi ze szczepionki

Szczepionka zawiera antygen, który rozpoznają limfocyty. Dochodzi do odpowiedzi humoralnej: limfocyty B różnicują się w plazmocyty produkujące swoiste przeciwciała oraz w komórki pamięci. Ponieważ reakcja jest wycelowana w jeden konkretny antygen, mówimy o odporności swoistej czynnej.

Punktacja: 1 pkt za stwierdzenie 'swoista' i uzasadnienie oparte na powstawaniu przeciwciał lub komórek pamięci przeciw temu antygenowi; samo podanie definicji odporności swoistej bez odniesienia do mechanizmu nie jest punktowane.

Najczęstsze błędy w zadaniu 7

Podawanie przy malarii bakterii lub drogi kropelkowej zamiast pierwotniaka i ukłucia komara.
Odwracanie kolejności odpowiedzi humoralnej – wpisywanie różnicowania limfocytów B przed interakcją z limfocytami T.
Uzasadnianie w 7.3 samą definicją odporności swoistej bez wskazania przeciwciał lub komórek pamięci.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024 (w grudniu 2024). Wstęp CKE opracowała na podstawie: www.gov.pl. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.