Matura z biologii 2026, zadanie 1: Albumina: mostki disiarczkowe i transport kwasów tłuszczowych – odpowiedzi i wyjaśnienie

Struktura III-rzędowa albuminy jest stabilizowana maksymalnie przez 17 mostków disiarczkowych, bo z 35 reszt cysteiny powstaje 17 par (jedna reszta bez pary). Albumina, jako białko dobrze rozpuszczalne w osoczu, wiąże słabo rozpuszczalne długołańcuchowe kwasy tłuszczowe i umożliwia ich transport we krwi.

O czym jest zadanie 1?

Albumina to białko osocza krwi, którego strukturę przestrzenną stabilizuje 17 mostków disiarczkowych. W tabeli podano skład aminokwasowy albuminy. Do głównych funkcji albuminy należą regulacja ciśnienia osmotycznego i pH krwi oraz transport długołańcuchowych kwasów tłuszczowych.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 3 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 1.1 (0–1 pkt)

Uwzględniając skład albuminy, wykaż, że strukturę III-rzędową tego białka stabilizuje maksymalna możliwa do utworzenia liczba mostków disiarczkowych.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Maksymalna liczba mostków disiarczkowych wynosi 17, ponieważ w albuminie znajduje się 35 reszt cysteiny, które tworzą 17 par (jedna reszta pozostaje bez pary).

Mostki disiarczkowe powstają między dwiema resztami cysteiny. W albuminie jest 35 reszt cysteiny. Dzieląc 35 przez 2 otrzymujemy 17,5, co oznacza 17 pełnych par. Jedna reszta cysteiny nie ma pary, więc maksymalnie może powstać 17 mostków.

Punktacja: Punkt za wykazanie, że maksymalna liczba mostków to 17 w odniesieniu do liczby cystein (35) tworzących 17 par; nie uznaje się odwołań do liczby aminokwasów siarkowych (bo metionina też siarkowa).

Zadanie 1.2 (0–1 pkt)

Uzasadnij, że dzięki związaniu długołańcuchowych kwasów tłuszczowych przez albuminę możliwy staje się transport tych kwasów we krwi. W odpowiedzi uwzględnij rozpuszczalność albuminy oraz długołańcuchowych kwasów tłuszczowych w osoczu.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe są słabo rozpuszczalne w osoczu krwi, natomiast albumina jest białkiem dobrze rozpuszczalnym. Po związaniu kwasów tłuszczowych z albuminą powstaje rozpuszczalny kompleks, który umożliwia transport tych kwasów we krwi.

Osocze jest wodnym roztworem. Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe mają charakter hydrofobowy i słabo rozpuszczają się w wodzie. Albumina jako białko jest hydrofilowa i dobrze rozpuszczalna. Gdy kwasy tłuszczowe przyłączą się do albuminy, całość pozostaje rozpuszczalna, dzięki czemu mogą być transportowane.

Punktacja: Punkt za uzasadnienie odnoszące się do słabej rozpuszczalności kwasów tłuszczowych i dobrej rozpuszczalności albuminy w osoczu; nie uznaje się odpowiedzi mówiących o zmianie właściwości kwasów tłuszczowych po związaniu (np. stają się rozpuszczalne), dopuszcza się hydrofobowość/niepolarność.

Najczęstsze błędy w zadaniu 1

  • Uczeń może podać liczbę mostków bez uzasadnienia związanego z liczbą reszt cysteiny (np. tylko stwierdzić, że jest 17, nie wyjaśniając dlaczego).
  • W zadaniu 1.2 częstym błędem jest stwierdzenie, że kwasy tłuszczowe stają się rozpuszczalne po związaniu z albuminą, zamiast że cały kompleks jest rozpuszczalny.
  • Inny błąd to odwołanie do aminokwasów siarkowych zamiast do cysteiny w zadaniu 1.1.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2026, poziom rozszerzony (8 maja 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: M. Ples, Białko – budulec życia, „Biologia w Szkole” 20, 2017;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.