Matura z biologii 2026, zadanie 8: Cykl życiowy i profilaktyka toksoplazmozy – odpowiedzi i wyjaśnienie

W organizmie człowieka T. gondii nie wytwarza gamet, więc stwierdzenie jest fałszywe. Obie zasady profilaktyki podane w zadaniu są prawdziwe. Kobiety w ciąży nie muszą unikać kontaktu z chorymi, bo toksoplazmoza nie przenosi się bezpośrednio między ludźmi.

O czym jest zadanie 8?

Wstęp opisuje toksoplazmozę, chorobę wywoływaną przez pierwotniaka Toxoplasma gondii. Pasożyt ten ma dwużywicielski cykl: żywicielem ostatecznym są kotowate, a pośrednim ptaki i ssaki, w tym człowiek jako żywiciel przypadkowy. Podkreślono zdolność pasożyta do przenikania przez barierę krew–łożysko, co jest istotne dla kobiet w ciąży.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 13 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 8.1 (0–1 pkt)

Oceń prawdziwość stwierdzenia: W organizmie człowieka T. gondii wytwarza gamety 0–1 na drodze podziałów mitotycznych. Wpisz odpowiedź wybraną spośród podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Fałsz

Człowiek jest żywicielem pośrednim T. gondii, a rozmnażanie płciowe (wytwarzanie gamet) zachodzi wyłącznie u żywiciela ostatecznego, czyli u kotowatych. W organizmie człowieka pasożyt występuje w formie troficznej, która rozmnaża się bezpłciowo. Mimo że gamety tego protista powstają na drodze mitozy, to nie dzieje się to u człowieka, więc stwierdzenie jest nieprawdziwe.

Punktacja: Punkt przyznaje się za poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie odnoszące się do braku rozmnażania płciowego u człowieka; nie uznaje się argumentów dotyczących mejozy jako źródła gamet.

Zadanie 8.2 (0–1 pkt)

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących zasad profilaktyki toksoplazmozy. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Należy przestrzegać zasad higieny w kontaktach z kotami. P F
Należy unikać spożywania surowego lub niedogotowanego mięsa (np. wołowego). P F
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Prawda, Prawda

Higiena w kontakcie z kotami jest ważna, ponieważ koty wydalają oocysty pasożyta z kałem, które mogą zanieczyścić środowisko. Unikanie surowego lub niedogotowanego mięsa jest konieczne, ponieważ w mięsie mogą znajdować się cysty tkankowe T. gondii, które po spożyciu powodują zarażenie.

Punktacja: Punkt za poprawne zaznaczenie obu odpowiedzi (P i P); nie przyznaje się punktu za częściowo poprawną odpowiedź.

Zadanie 8.3 (0–1 pkt)

Rozstrzygnij, czy zgodnie z zasadami profilaktyki kobiety w ciąży powinny unikać kontaktu z osobami chorującymi na toksoplazmozę. Odpowiedź uzasadnij.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Nie powinny unikać

Toksoplazmoza nie przenosi się z człowieka na człowieka drogą kropelkową ani przez bezpośredni kontakt. Do zarażenia dochodzi przez spożycie oocyst z kału kota lub cyst tkankowych z surowego mięsa, ewentualnie przez transfuzję krwi. Dlatego zwykły kontakt z osobą chorą nie stanowi zagrożenia dla kobiety w ciąży.

Punktacja: Punkt za poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie odnoszące się do braku transmisji między ludźmi; nie uznaje się odpowiedzi wskazujących na teoretyczną możliwość zarażenia przez krew lub nasienie.

Najczęstsze błędy w zadaniu 8

  • Uczniowie mogą błędnie uważać, że gamety T. gondii powstają na drodze mejozy, podczas gdy u tego protista gamety powstają mitotycznie.
  • Można mylnie sądzić, że toksoplazmozą można zarazić się od drugiego człowieka, np. przez kontakt bezpośredni, co jest nieprawdziwe.
  • Częsty błąd to pomijanie roli surowego mięsa jako źródła zakażenia i skupianie się wyłącznie na kontakcie z kotami.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2026, poziom rozszerzony (8 maja 2026). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.