Matura z biologii 2015, zadanie 1: Filogeneza strunowców na podstawie cech – odpowiedzi i wyjaśnienie

Grupa C to rekin i tuńczyk, a E to żółw. Cztery kończyny kroczne miały wspólne przodki grup D, E i F; drzewo filogenetyczne przedstawia pokrewieństwa (odpowiedź D).

O czym jest zadanie 1?

Zadanie dotyczy interpretacji tabeli cech i drzewa filogenetycznego strunowców. Tabela pokazuje, które cechy (kręgosłup, szczęki, kończyny kroczne, owodnia, włosy) występują u wybranych zwierząt. Drzewo z literami A–F i zaznaczonymi cechami pozwala odczytać pokrewieństwa i kolejność pojawiania się cech.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 2 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 1.1 (0–1 pkt)

Wybierz z tabeli i zapisz poniżej nazwy wszystkich przedstawicieli strunowców należących do grup oznaczonych na drzewie filogenetycznym literami C i E.
Grupa C:
Grupa E:

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Grupa C: rekin, tuńczyk; Grupa E: żółw.

W tabeli rekin i tuńczyk mają kręgosłup i szczęki, ale nie mają czterech kończyn ani owodni, więc odpowiadają grupie C. Żółw ma kręgosłup, szczęki, cztery kończyny i owodnię, ale nie ma włosów, co odpowiada grupie E. Lancetnik jest poza kręgowcami, salamandra ma cztery kończyny bez owodni, a lampart ma włosy.

Punktacja: 1 p. za poprawne podanie obu nazw w grupie C i żółwia w grupie E; 0 p. za błędną lub niepełną odpowiedź.

Zadanie 1.2 (0–1 pkt)

Podaj wszystkie widoczne na drzewie filogenetycznym grupy kręgowców, których wspólny przodek miał cztery kończyny kroczne. Zapisz oznaczenia literowe tych grup.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: D, E, F

Cecha cztery kończyny kroczne pojawia się na gałęzi przed grupami D, E i F. Wszystkie te grupy mają wspólnego przodka, u którego ta cecha wystąpiła po raz pierwszy. Grupa C obejmuje ryby, które tej cechy nie mają.

Punktacja: 1 p. za wszystkie trzy oznaczenia D, E, F; 0 p. jeśli brakuje któregokolwiek lub są dodatkowe błędne.

Zadanie 1.3 (0–1 pkt)

Zaznacz właściwe dokończenie zdania.
Przedstawione drzewo filogenetyczne
A. dostarcza bezpośrednich dowodów ewolucji strunowców.
B. jest źródłem informacji o konwergencji strunowców.
C. ukazuje tempo zmian ewolucyjnych u strunowców.
D. przedstawia pokrewieństwa grup strunowców.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: D

Drzewo filogenetyczne pokazuje, jak grupy są ze sobą spokrewnione na podstawie współdzielonych cech. Nie jest bezpośrednim dowodem ewolucji ani miarą tempa zmian. Konwergencja to niezależne powstawanie podobnych cech, czego to drzewo nie ilustruje.

Punktacja: 1 p. tylko za D; 0 p. za inną odpowiedź lub brak.

Najczęstsze błędy w zadaniu 1

Mylenie grupy C z wszystkimi kręgowcami i dopisywanie salamandry lub żółwia.
Podawanie tylko jednej lub dwóch grup w 1.2 zamiast D, E i F.
Traktowanie drzewa filogenetycznego jako bezpośredniego dowodu ewolucji lub miary tempa zmian.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2015, poziom rozszerzony (w maju 2015). Wstęp CKE opracowała na podstawie: Biologia, red. N.A. Campbell, Poznań 2012.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.