Matura z biologii 2015, zadanie 21: Dzbaneczniki: zależności i konwergencja – odpowiedzi i wyjaśnienie

Odpowiedź: 1. drapieżnictwo; 2. mutualizm

Dzbanecznik chwyta owady i wykorzystuje je jako źródło składników odżywczych, więc owady są ofiarami, a roślina drapieżnikiem. W drugim zestawieniu mrówki mają pokarm i miejsce, a roślina zyskuje azot z odchodów mrówek oraz ograniczenie liczby dużych zdobyczy. Obie strony odnoszą korzyść, więc jest to mutualizm.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wpisanie dokładnie „drapieżnictwo” i „mutualizm” w obu wierszach; inne nazwy zależności lub brak jednej odpowiedzi nie dają punktu.

Odpowiedź: Konwergencja, ponieważ niespokrewnione rodziny niezależnie wytworzyły podobne pułapki o tej samej funkcji.

Konwergencja polega na niezależnym powstaniu podobnych cech u organizmów odlegle spokrewnionych, gdy przystosowują się do podobnych warunków. Tu trzy odrębne rodziny roślin mięsożernych żyją w ubogich siedliskach i każda wykształciła podobny dzbanek. Nie jest to dywergencja, bo nie chodzi o różnicowanie cechy od wspólnego przodka.

Punktacja: Punkt wymaga podania „konwergencja” i uzasadnienia, że podobne pułapki powstały niezależnie u niespokrewnionych roślin; samo stwierdzenie podobieństwa bez odniesienia do niezależnego pochodzenia może nie wystarczyć.

Odpowiedź: Bo mają mniejszy dostęp do azotu, a azot jest potrzebny do syntezy białek, kwasów nukleinowych i chlorofilu, więc słabiej rosną.

Dzbaneczniki żyją w siedliskach ubogich w składniki pokarmowe i mają słabe korzenie. Mrówki dostarczają roślinie azot w odchodach, a bez mrówek tego azotu jest mniej. Niedobór azotu ogranicza syntezę związków azotowych i wzrost, dlatego roślina jest mniejsza.

Punktacja: Punkt przyznaje się za powiązanie małych rozmiarów z niedoborem azotu dostarczanego przez mrówki i znaczeniem azotu w syntezie związków organicznych; ogólne „brak pokarmu” bez azotu nie wystarcza.