Matura z biologii 2015, zadanie 20: Nisza ekologiczna pąkli i konkurencja – odpowiedzi i wyjaśnienie

20.1: konkurencja zawęża niszę zrealizowaną C. stellatus względem podstawowej. 20.2: T, N, N. 20.3: skupiska ułatwiają zapłodnienie krzyżowe.

O czym jest zadanie 20?

Zadanie dotyczy różnicy między niszą podstawową a zrealizowaną na przykładzie dwóch gatunków pąkli. Opisano eksperyment, w którym usunięcie konkurenta pozwoliło drugiemu gatunkowi zająć szerszy zakres siedliska. Trzeba wyciągnąć wniosek o wpływie konkurencji, ocenić wnioski i podać korzyść ze skupiskowego życia.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 20 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 20.1 (0–1 pkt)

Sformułuj wniosek dotyczący wpływu konkurencji międzygatunkowej na niszę ekologiczną Chthamalus stellatus. We wniosku uwzględnij niszę zrealizowaną i podstawową.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Konkurencja międzygatunkowa powoduje, że nisza zrealizowana Chthamalus stellatus jest węższa od niszy podstawowej.

Przed usunięciem B. balanoides C. stellatus zajmował tylko wyższe partie skał, więc jego nisza zrealizowana była ograniczona przez konkurenta. Po usunięciu konkurenta gatunek rozprzestrzenił się na niższe stanowiska, które wchodzą w zakres niszy podstawowej. To pokazuje, że konkurencja zawęża niszę rzeczywistą względem potencjalnej.

Punktacja: Punkt za wniosek, że nisza zrealizowana jest węższa od podstawowej pod wpływem konkurencji; nie uznaje się twierdzenia, że nisza podstawowa się zawęża.

Zadanie 20.2 (0–1 pkt)

Oceń, czy na podstawie opisu tego doświadczenia i jego wyników można sformułować wnioski podane w tabeli. Zaznacz T (tak), jeśli wniosek wynika z tego doświadczenia, albo N (nie) – jeśli z niego nie wynika.
1. Zróżnicowanie nisz zrealizowanych Chthamalus stellatus i Balanus balanoides pozwala na koegzystencję populacji obu gatunków w biocenozie. T N
2. Usunięcie Chthamalus stellatus z jego stanowiska spowoduje, że Balanus balanoides zajmie wyższe partie skał. T N
3. Chthamalus stellatus ma szeroki zakres tolerancji, a Balanus balanoides ma wąski zakres tolerancji. T N

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – T, 2 – N, 3 – N

W doświadczeniu oba gatunki współwystępowały na różnych wysokościach, czyli miały odmienne nisze zrealizowane, co pozwalało im koegzystować. Nie badano usunięcia C. stellatus, więc nie można twierdzić, że B. balanoides zajmie wyższe partie skał. Z samego rozmieszczenia nie wynika też szerokość zakresów tolerancji obu gatunków.

Punktacja: Punkt tylko za wszystkie trzy oceny poprawnie: T, N, N; każda inna kombinacja to 0 p.

Zadanie 20.3 (0–1 pkt)

Korzystając z podanych informacji, przedstaw jedną korzyść, jaką odnoszą pąkle z życia w skupiskach.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Życie w skupiskach ułatwia pąklom zapłodnienie krzyżowe, a więc rozmnażanie się.

Pąkle są osiadłe i obojnacze, a rozmnażają się m.in. przez zapłodnienie krzyżowe. W skupiskach osobniki znajdują się blisko siebie, co zwiększa szansę na kontakt i zapłodnienie.

Punktacja: Punkt za korzyść związaną z ułatwieniem rozmnażania lub zapłodnienia krzyżowego; ogólne odpowiedzi o ochronie czy stabilności bez związku z rozmnażaniem nie wystarczą.

Najczęstsze błędy w zadaniu 20

Mylenie niszy podstawowej z zrealizowaną i pisanie, że to nisza podstawowa się zawęża.
Traktowanie wniosku o usunięciu C. stellatus jako odwrotności wykonanego doświadczenia, choć tego nie badano.
Wnioskowanie o zakresach tolerancji z samego rozmieszczenia, bez pomiarów tolerancji.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2015, poziom rozszerzony (w maju 2015). Wstęp CKE opracowała na podstawie: Biologia, red. N.A. Campbell, Poznań 2012.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.