anotemy
Zaloguj się
Wypróbuj za darmo
Matura z biologii 2016, zadanie 10: Opływowe ciało i linia naboczna – odpowiedzi i wyjaśnienie
W 10.1 wspólną cechą jest opływowy, wrzecionowaty kształt ciała. W 10.2 ryby zatrzymują się dzięki linii nabocznej, która odbiera fale lub zmiany ciśnienia wody odbite od szyby.
O czym jest zadanie 10?
Zadanie dotyczy podobnych przystosowań ryb i ptaków do poruszania się w swoim środowisku, które zmniejszają opór ośrodka. W drugiej części trzeba wyjaśnić, dlaczego ryby nie rozbijają się o szklane ściany akwarium, odwołując się do narządu zmysłu.
Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 10 · zasady oceniania CKE.
Zadanie 10.1 (0–1 pkt)
Określ jedno wspólne przystosowanie w budowie ciała ptaka i ryby, widoczne na rysunkach, które służy zmniejszaniu oporu ośrodka podczas poruszania się tych zwierząt.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Opływowy, wrzecionowaty kształt ciała.
Na rysunkach widać sylwetkę zaokrągloną z przodu i zwężoną z tyłu, co ułatwia opływ wody lub powietrza. Taki kształt ogranicza turbulencje i opór podczas ruchu. Cecha ta jest wspólna dla ryby i ptaka oraz widoczna na sylwetce.
Punktacja: Punkt za jedną wspólną cechę budowy widoczną na rysunkach i związaną ze zmniejszaniem oporu; nie wystarczy cecha tylko jednego zwierzęcia ani cecha niewidoczna na rysunku.
Zadanie 10.2 (0–1 pkt)
Wyjaśnij, uwzględniając nazwę i funkcję specyficznego dla ryb narządu zmysłu, dlaczego ryby w akwarium zatrzymują się przed jego szklanymi ścianami.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Linia naboczna odbiera fale lub zmiany ciśnienia wody odbite od szklanej ściany, więc ryba wyczuwa przeszkodę i się zatrzymuje.
Linia naboczna jest narządem zmysłu charakterystycznym dla ryb. Jej receptory odbierają ruchy wody oraz fale odbite od przeszkody. Dzięki temu ryba wykrywa szybę, mimo że jej nie widzi.
Punktacja: Punkt za nazwanie linii nabocznej i wyjaśnienie, że odbiera ruchy, fale lub zmiany ciśnienia wody od przeszkody; bez nazwy narządu lub bez funkcji nie ma punktu.
Najczęstsze błędy w zadaniu 10
- W 10.1 uczeń podaje cechę tylko jednego zwierzęcia albo cechę niewidoczną na rysunku, np. śluz.
- W 10.2 uczeń pisze ogólnie, że ryba wyczuwa przeszkodę, ale nie nazywa linii nabocznej.
- Uczeń myli linię naboczną z narządem równowagi lub twierdzi, że ryba widzi szybę.
Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2016, poziom rozszerzony (w maju 2016). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.