Matura z biologii 2016, zadanie 20: Dziedziczenie barwy upierzenia kur andaluzyjskich – odpowiedzi i wyjaśnienie

20.1: D — niezupełna dominacja. 20.2: potomstwo stalowoniebieskie i białe w stosunku 1:1.

O czym jest zadanie 20?

W zadaniu opisano krzyżowania kur andaluzyjskich o trzech barwach upierzenia: białej, czarnej i stalowoniebieskiej. Z podanych wyników wynika, że potomstwo rodziców różnych barw jest jednolicie stalowoniebieskie, a krzyżowanie osobników stalowoniebieskich daje podział 1:2:1. Na tej podstawie trzeba rozpoznać sposób dziedziczenia i przewidzieć wynik kolejnego krzyżowania.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 19 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 20.1 (0–1 pkt)

Zaznacz poprawne dokończenie zdania określającego sposób dziedziczenia opisanej barwy upierzenia kur andaluzyjskich.
Taki rozkład fenotypów wśród potomstwa świadczy o
A. kodominacji alleli genu warunkującego barwę piór.
B. warunkowaniu barwy upierzenia przez dwie pary alleli.
C. występowaniu trzech alleli genu warunkującego barwę piór.
D. niezupełnej dominacji alleli genu warunkującego barwę piór.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: D — niezupełna dominacja alleli jednego genu.

Stalowoniebieskie są heterozygotami i mają fenotyp pośredni między białym a czarnym. Krzyżowanie heterozygot daje 1 białe : 2 stalowoniebieskie : 1 czarne, czyli klasyczny podział dla niezupełnej dominacji. Nie jest to kodominacja, bo nie widać jednocześnie dwóch odrębnych cech, tylko barwę pośrednią.

Punktacja: Punkt przyznaje się wyłącznie za wybór D; odpowiedzi A, B, C lub brak odpowiedzi dają 0 p.

Zadanie 20.2 (0–1 pkt)

Określ, jakie fenotypy i w jakim stosunku wystąpią wśród potomstwa stalowoniebieskiej kury i białego koguta.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Stalowoniebieskie (szare) i białe w stosunku 1:1 (po 50%).

Przyjmijmy, że stalowoniebieska kura jest heterozygotą, a biały kogut homozygotą odpowiedzialną za białą barwę. Krzyżowanie heterozygoty z homozygotą daje połowę heterozygot (stalowoniebieskie) i połowę homozygot białych. Dlatego stosunek fenotypów wynosi 1:1.

Punktacja: Punkt za podanie obu fenotypów potomstwa i proporcji 1:1 (dopuszczalnie 50%/50% lub 2:2); nie uznaje się odpowiedzi typu „1 stalowoniebieski i 1 biały”, bo to liczba, a nie stosunek.

Najczęstsze błędy w zadaniu 20

Utożsamianie niezupełnej dominacji z kodominacją, bo w obu przypadkach heterozygota wygląda inaczej niż homozygoty.
Przewidywanie w 20.2 podziału 3:1 lub 1:2:1 zamiast 1:1, przez potraktowanie krzyżowania jak między dwiema heterozygotami.
Podawanie w 20.2 konkretnej liczby osobników (np. 1 i 1) zamiast proporcji fenotypów.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2016, poziom rozszerzony (w maju 2016). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.