Matura z biologii 2016, zadanie 7: Budowa kwiatu i przystosowania do zapylania – odpowiedzi i wyjaśnienie

Okwiat to A i B, mikrospory powstają w C, a owocnia z D. Kwiat jest obupłciowy, bo ma słupek i pręciki. Barwa i zapach wabią owady, a lepki pyłek przyczepia się do zapylacza i jest przenoszony.

O czym jest zadanie 7?

Zadanie opiera się na rysunku kwiatu rośliny okrytonasiennej. Uczeń ma rozpoznać elementy budowy kwiatu, określić jego płciowość oraz wyjaśnić związek cech kwiatu i pyłku ze sposobem zapylania.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 7 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 7.1 (0–1 pkt)

Poniższym opisom (1.–3.) przyporządkuj odpowiednie elementy budowy kwiatu wybrane z rysunku (A–E).
1. Elementy okwiatu:
2. Struktura, w której powstają mikrospory:
3. Struktura, z której powstaje owocnia:

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1. A i B; 2. C; 3. D (dopuszczalne D+E).

Okwiat tworzą elementy okrywające kwiat, czyli działki kielicha i płatki korony, oznaczone jako A i B. Mikrospory powstają w pręciku, konkretnie w pylnikach, więc wskazujemy C. Owocnia rozwija się z zalążni słupka, oznaczonej jako D; w niektórych interpretacjach dopuszcza się również E.

Punktacja: Punkt przyznaje się tylko za poprawne przyporządkowanie wszystkich trzech opisów. Zwykle nie uznaje się dodania zbędnych liter do odpowiedzi, wyjątkiem jest dopuszczalne D+E w opisie 3.

Zadanie 7.2 (0–1 pkt)

Określ, czy przedstawiony kwiat jest obupłciowy, czy – jednopłciowy. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do jego budowy.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Kwiat jest obupłciowy, ponieważ ma słupek (zalążnię) i pręciki.

Na rysunku widoczne są zarówno żeńskie, jak i męskie organy płciowe kwiatu. Słupek z zalążnią jest organem żeńskim, a pręciki są organami męskimi. Obecność obu tych struktur w jednym kwiecie oznacza obupłciowość.

Punktacja: Punkt wymaga określenia „obupłciowy” i uzasadnienia obecnością słupka/zalążni oraz pręcików. Nie uznaje się uzasadnienia przez wytwarzanie gamet ani podania samych liter.

Zadanie 7.3 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego w barwnych i pachnących kwiatach najczęściej wytwarzany jest lepki pyłek. W odpowiedzi uwzględnij znaczenie adaptacyjne wymienionych cech: zarówno kwiatu, jak i pyłku.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Barwa i zapach wabią owady, a lepki pyłek przyczepia się do ich ciała i jest przenoszony na słupek innego kwiatu.

Barwne i pachnące kwiaty zwiększają szansę, że odwiedzą je zwierzęta zapylające. Lepki pyłek łatwiej przykleja się do ciała owada niż pyłek sypki. Dzięki temu zapylacz przenosi pyłek na słupek innej rośliny, co usprawnia zapylanie.

Punktacja: Punkt jest za wyjaśnienie zawierające przywabianie zapylaczy barwą i zapachem oraz przenoszenie lepkiego pyłku na inne kwiaty. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że kwiat wabi owady albo że pyłek jest lepki, bez skutku w postaci przenoszenia.

Najczęstsze błędy w zadaniu 7

Uczniowie mylą okwiat z pręcikiem lub słupkiem i podają złe litery w zadaniu 7.1.
W zadaniu 7.2 uzasadniają obupłciowość obecnością gamet lub mikrospor, zamiast wskazać słupek i pręciki.
W zadaniu 7.3 opisują tylko wabienie owadów albo tylko lepki pyłek, pomijając przeniesienie pyłku na inny kwiat.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2016, poziom rozszerzony (w maju 2016). Wstęp CKE opracowała na podstawie: J. Jasnowska, M. Jasnowski, J. Radomski, S. Friedrich, W. Kowalski, Botanika, Szczecin 1999.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.