Matura z biologii 2016, zadanie 8: Przeobrażenie owadów i substancje roślinne – odpowiedzi i wyjaśnienie

Spadek hormonu juwenilnego umożliwia przejście larwy w poczwarkę. Substancje roślinne podobne do ekdyzonu zaburzają rozwój owadów, ograniczając ich żerowanie i straty rośliny.

O czym jest zadanie 8?

Zadanie dotyczy rozwoju owadów z przeobrażeniem zupełnym, który zależy od hormonu juwenilnego i ekdyzonu. Wysoki poziom hormonu juwenilnego podtrzymuje stadia larwalne, a jego spadek pozwala na przepoczwarczenie. Niektóre rośliny wytwarzają związki działające podobnie do ekdyzonu, co może wpływać na owady żerujące na tych roślinach.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 8 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 8.1 (0–1 pkt)

Określ, na podstawie tekstu, czym w rozwoju owada o przeobrażeniu zupełnym skutkuje spadek produkcji hormonu juwenilnego podczas ostatniego stadium larwalnego.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Spadek hormonu juwenilnego umożliwia przepoczwarczenie, czyli przekształcenie ostatniej larwy w poczwarkę.

Hormon juwenilny podtrzymuje młodociane stadium larwalne. Gdy jego stężenie spada poniżej progu, kolejne linienie sterowane ekdyzonem prowadzi do powstania poczwarki. Dlatego obniżenie produkcji tego hormonu na końcu rozwoju larwalnego rozpoczyna metamorfozę.

Punktacja: Punkt jest za powiązanie spadku hormonu juwenilnego z przepoczwarczeniem lub przeobrażeniem; brak punktu, jeśli uczeń tylko napisze, że owad staje się dorosły, bez wskazania poczwarki.

Zadanie 8.2 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, jakie znaczenie dla rośliny ma produkcja przez nią substancji o aktywności podobnej do ekdyzonu. W odpowiedzi uwzględnij działanie tych substancji na owady.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Takie substancje zaburzają rozwój i metamorfozę owadów żerujących na roślinie, np. powodują przedwczesne przepoczwarczenie lub nieprawidłowe linienie, co zmniejsza liczebność owadów i straty rośliny.

Związki podobne do ekdyzonu są pobierane przez owady wraz z pokarmem i mogą wywołać linienie lub przepoczwarczenie w nieodpowiednim momencie. W efekcie rozwój owada zostaje zakłócony, a larwy krócej żerują lub giną. Dla rośliny oznacza to mniejsze uszkodzenia i ograniczenie strat powodowanych przez roślinożerców.

Punktacja: Punkt jest za wyjaśnienie, że substancje te zakłócają rozwój lub wzrost owadów i w efekcie zmniejszają żerowanie albo liczebność szkodników; brak punktu za ogólne stwierdzenie, że roślina jest trująca lub odstrasza owady, bez związku z rozwojem.

Najczęstsze błędy w zadaniu 8

Uczeń myli rolę hormonów i twierdzi, że spadek hormonu juwenilnego bezpośrednio tworzy imago, pomijając stadium poczwarki.
Uczeń uznaje, że hormon juwenilny sam wywołuje linienie, zamiast powiązać linienie z ekdyzonem.
Uczeń pisze ogólnie, że substancje roślinne zabijają lub odstraszają owady, nie wyjaśniając zaburzenia ich rozwoju i korzyści dla rośliny.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2016, poziom rozszerzony (w maju 2016). Wstęp CKE opracowała na podstawie: Biologia, pod red. N.A. Campbella, Poznań 2012.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.