Matura z biologii 2017, zadanie 10: Serce, zastawki i obieg płucny krwi – odpowiedzi i wyjaśnienie

O czym jest zadanie 10?

Zadanie opiera się na rysunku serca z zaznaczonym kierunkiem przepływu krwi. Uczeń ma rozpoznać zastawkę przy pniu płucnym i wyjaśnić, kiedy się zamyka, uporządkować elementy obiegu płucnego oraz uzasadnić różnicę w grubości ścian komór. Całość sprawdza rozumienie krążenia małego i dużego oraz przystosowań budowy serca do pracy.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 12 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 10.1 (0–1 pkt)

Wybierz i zaznacz w tabeli poprawne dokończenie poniższego zdania: spośród A–D zaznacz nazwę zastawki oznaczonej na rysunku literą X oraz spośród 1.–4. zaznacz poprawny opis jej zamykania się.
Literą X na rysunku zaznaczono
A. zastawkę dwudzielną,
B. zastawkę trójdzielną,
C. zastawkę półksiężycowatą pnia płucnego,
D. zastawkę półksiężycowatą aorty,
zamykającą się, gdy
1. ciśnienie krwi w lewej komorze stanie się wyższe od ciśnienia w lewym przedsionku.
2. ciśnienie krwi w lewej komorze stanie się niższe niż w aorcie.
3. ciśnienie krwi w prawej komorze stanie się wyższe od ciśnienia w prawym przedsionku.
4. ciśnienie krwi w prawej komorze stanie się niższe niż w pniu płucnym.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: C4

Litera X wskazuje zastawkę u ujścia prawej komory do pnia płucnego, czyli zastawkę półksiężycowatą pnia płucnego. Zastawki półksiężycowate zamykają się biernie, gdy ciśnienie za nimi (w naczyniu) przewyższa ciśnienie w komorze. Dlatego zamyka się ona, gdy ciśnienie w prawej komorze spada poniżej ciśnienia w pniu płucnym, czyli po wyrzucie krwi.

Punktacja: Punkt za jednoczesne wybranie litery C i numeru 4; każde inne zestawienie lub brak odpowiedzi to zero.

Zadanie 10.2 (0–1 pkt)

Uporządkuj elementy układu krwionośnego człowieka w kolejności, w jakiej przepływa przez nie krew w obiegu płucnym, zaczynając od prawej komory. Wpisz w tabeli numery 2–5.
Element układu krwionośnego
Numery:
tętnice płucne
lewy przedsionek serca
prawa komora serca – 1
żyły płucne
naczynia włosowate płuc

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: tętnice płucne – 2, naczynia włosowate płuc – 3, żyły płucne – 4, lewy przedsionek serca – 5

Krew odtlenowana wypływa z prawej komory do pnia płucnego, a potem tętnicami płucnymi do płuc. W naczyniach włosowatych płuc następuje wymiana gazowa, więc krew się utlenowuje. Następnie żyłami płucnymi wraca do lewego przedsionka serca.

Punktacja: Punkt tylko za poprawne przypisanie wszystkich czterech numerów; jeden błąd lub brak odpowiedzi to zero.

Zadanie 10.3 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego ściany lewej komory serca człowieka są znacznie grubsze od ścian prawej komory. W odpowiedzi uwzględnij różnicę między dużym a małym obiegiem krwi.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Lewa komora tłoczy krew do całego ciała w obiegu dużym, gdzie opór naczyń jest większy niż w obiegu płucnym, więc musi wytworzyć wyższe ciśnienie; dlatego ma grubszy mięsień.

Obieg duży obejmuje długą sieć naczyń i wiele narządów, co stawia większy opór. Aby krew dotarła do wszystkich tkanek, lewa komora musi generować wysokie ciśnienie, więc jej ściana jest mocniej zbudowana. W obiegu płucnym opór jest mały, więc prawa komora potrzebuje mniejszej siły i ma cieńszą ścianę.

Punktacja: Punkt za wyjaśnienie wiążące grubszą ścianę z koniecznością wytworzenia wyższego ciśnienia do pokonania większego oporu w obiegu dużym; samo stwierdzenie, że krew płynie dalej, bez odniesienia do oporu lub siły, zwykle nie wystarcza.

Najczęstsze błędy w zadaniu 10

• Mylenie zastawek półksiężycowatych z przedsionkowo-komorowymi i wybieranie warunku zamykania dotyczącego przedsionka.
• Odwracanie kolejności w obiegu płucnym, np. stawianie żył płucnych przed naczyniami włosowatymi płuc.
• Wyjaśnianie grubości ściany tylko większą odległością lub ilością krwi, bez wskazania na większe ciśnienie i opór naczyń.