Matura z biologii 2017, zadanie 6: Turkuc podjadek – owad, przeobrażenie, odnóża grzebne – odpowiedzi i wyjaśnienie

6.1: trzy pary odnóży tułowiowych, skrzydła, ciało z trzech tagm. 6.2: przeobrażenie niezupełne, bo larwa przypomina imago. 6.3: pierwsza para odnóży jest szeroka i z kolcami, przystosowana do kopania.

O czym jest zadanie 6?

Wstęp opisuje turkucia podjadka jako owada prostoskrzydłego, który drąży w ziemi korytarze i zjada podziemne części roślin. Rysunek pokazuje jego stadia rozwojowe, co ma pomóc w rozpoznaniu cech owadów, typu przeobrażenia i przystosowań do życia w glebie.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 8 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 6.1 (0–2 pkt)

Wymień dwie, widoczne na rysunku, cechy budowy morfologicznej turkucia świadczące o tym, że należy on do owadów, a nie – do innej grupy stawonogów.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: np. trzy pary odnóży krocznych na tułowiu oraz obecność skrzydeł; alternatywnie ciało podzielone na głowę, tułów i odwłok.

Na rysunku widać cechy charakterystyczne dla owadów: trzy pary odnóży krocznych na tułowiu, skrzydła oraz ciało podzielone na trzy odcinki. Inne stawonogi nie łączą tych cech w takim zestawie.

Punktacja: Punkt za podanie dwóch z trzech widocznych cech: trzech par odnóży tułowiowych, skrzydeł lub trzech tagm; nie uznaje się jednej pary czułków ani ogólnika „trzy pary odnóży” bez wskazania tułowia lub funkcji krocznej.

Zadanie 6.2 (0–1 pkt)

Określ, jaki rodzaj przeobrażenia występuje w rozwoju turkucia podjadka. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do tych cech jego larw, które są widoczne na rysunku.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: przeobrażenie niezupełne (hemimetabolia), ponieważ larwa wyglądem przypomina postać dorosłą, choć jest mniejsza i nie ma skrzydeł.

W rozwoju niezupełnym larwa zewnętrznie przypomina dorosłego owada, choć jest mniejsza i nie ma skrzydeł. Rysunek pokazuje taką właśnie larwę, więc nie ma stadium poczwarki typowego dla przeobrażenia zupełnego.

Punktacja: Punkt za nazwanie przeobrażenia niezupełnego i uzasadnienie podobieństwem larwy do imago; nie wystarczy sama nazwa, a określenia „niepełne”, „częściowe” lub „pośrednie” są błędne.

Zadanie 6.3 (0–1 pkt)

Wykaż związek budowy pierwszej pary odnóży krocznych tego owada z trybem jego życia.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Pierwsza para odnóży jest szeroka, spłaszczona, mocno zbudowana i zaopatrzona w kolce lub wyrostki, przypominając łopatkę. Taka budowa ułatwia drążenie korytarzy w glebie.

Turkuć prowadzi podziemny tryb życia i ryje w ziemi. Szerokie, wzmocnione odnóża zwiększają powierzchnię nacisku i pomagają rozgarniać glebę.

Punktacja: Punkt za opis cech budowy (np. szerokie, masywne, z kolcami/wyrostkami) powiązanych z kopaniem; samo określenie „odnóża grzebne” bez cech nie wystarcza.

Najczęstsze błędy w zadaniu 6

Uznawanie jednej pary czułków za cechę wyłącznie owadów – mają ją też wije.
Pisanie „trzy pary odnóży” bez wskazania tułowia lub funkcji krocznej.
Podawanie przeobrażenia niezupełnego bez uzasadnienia podobieństwem larwy do imago lub odpowiedź „odnóża grzebne” bez opisu ich budowy.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2017, poziom rozszerzony (w maju 2017). Wstęp CKE opracowała na podstawie: Zoologia, pod red. J. Hempel-Zawitkowskiej, Warszawa 1996.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.