Matura z biologii 2018, zadanie 12: Regulacja pracy serca i układ bodźcowo-przewodzący – odpowiedzi i wyjaśnienie

O czym jest zadanie 12?

Wstęp przypomina, że serce ma własny rytm dzięki wyspecjalizowanym komórkom układu bodźcowo-przewodzącego, które samoistnie depolaryzują się i wytwarzają impulsy. Ten rytm może być modyfikowany przez autonomiczny układ nerwowy i czynniki fizjologiczne. Schemat pokazuje elementy A–C tego układu.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 14 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 12.1 (0–1 pkt)

Wybierz ze schematu i zapisz literę: A, B lub C, którą oznaczono element układu bodźcowo-przewodzącego serca odgrywający rolę nadrzędną, i podaj jego nazwę.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: A – węzeł zatokowo-przedsionkowy (węzeł SA, węzeł Keitha-Flacka)

Węzeł zatokowo-przedsionkowy ma najwyższy spontaniczny rytm depolaryzacji, więc wyznacza rytm całego serca. Dlatego nazywa się go rozrusznikiem serca i jest nadrzędny wobec pozostałych części układu przewodzącego. Na schemacie odpowiada mu litera A.

Punktacja: 1 p. przyznaje się za literę A i poprawną nazwę węzła zatokowo-przedsionkowego (SA/Keitha-Flacka); samo A lub inna nazwa nie daje punktu.

Zadanie 12.2 (0–1 pkt)

Oceń, czy poniższe informacje dotyczące układu bodźcowo-przewodzącego serca są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1. Praca układu bodźcowo-przewodzącego podlega regulacji ze strony układu nerwowego. P/F
2. Układ bodźcowo-przewodzący decyduje o częstotliwości i synchronizacji skurczów całego mięśnia sercowego. P/F
3. Praca układu bodźcowo-przewodzącego powoduje, że serce wyjęte z organizmu człowieka i umieszczone w płynie fizjologicznym nadal bije. P/F

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – P, 2 – P, 3 – P

Układ bodźcowo-przewodzący działa autonomicznie, ale jego aktywność jest modulowana przez nerwy współczulne i przywspółczulne. Węzeł SA i pozostałe elementy przewodzą impulsy, które zapewniają właściwą częstotliwość i zsynchronizowany skurcz przedsionków i komórek roboczych. Wyjęte serce może bić w płynie fizjologicznym, bo rytm powstaje w samym sercu, jeśli tylko ma odpowiednie warunki.

Punktacja: 1 p. tylko za wszystkie trzy oceny P; każda inna konfiguracja lub brak odpowiedzi to 0 p.

Zadanie 12.3 (0–1 pkt)

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby poprawnie opisywały regulujące działanie mechanizmów fizjologicznych wpływających na pracę serca. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.
Adrenalina wydzielana przez nadnercza (zwalnia / przyśpiesza) pracę serca.
Wzrost temperatury ciała (hamuje / pobudza) aktywność układu bodźcowo-przewodzącego, dlatego gdy mamy gorączkę, nasze tętno jest (niższe / wyższe).

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: przyśpiesza; pobudza; wyższe

Adrenalina pobudza receptory beta-adrenergiczne w sercu, zwiększając częstotliwość i siłę skurczów. Podwyższona temperatura ciała przyspiesza metabolizm i pobudza układ bodźcowo-przewodzący, co zwiększa częstość pracy serca. Dlatego przy gorączce tętno jest wyższe.

Punktacja: 1 p. za wszystkie trzy właściwe wybory: przyśpiesza, pobudza, wyższe; częściowo poprawne odpowiedzi nie są punktowane.

Najczęstsze błędy w zadaniu 12

• Uczniowie mylą węzeł zatokowo-przedsionkowy z przedsionkowo-komorowym i wskazują niewłaściwą literę.
• Często uznają, że serce bije tylko pod wpływem nerwów, i błędnie oznaczają pierwsze stwierdzenie jako fałszywe.
• Przy gorączce niektórzy zakładają, że tętno spada, zamiast powiązać wzrost temperatury z pobudzeniem układu przewodzącego.