Matura z biologii 2018, zadanie 11: Dwuczęściowe żebra ptaków a wentylacja płuc – odpowiedzi i wyjaśnienie

Ruchome połączenie obu części żeber pozwala zmieniać objętość klatki piersiowej, a przez to worków powietrznych, co wymusza przepływ powietrza przez płuca. Nie chodzi o zmianę objętości samych płuc.

O czym jest zadanie 11?

Wstęp pokazuje, że żebra ptaków mają część kręgową i mostkową połączone ruchomo, a część kręgowa ma haczyki. Rysunki przedstawiają zmiany ułożenia klatki piersiowej między końcem wydechu i wdechu.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 13 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 11 (0–1 pkt)

Polecenie prosi o wyjaśnienie, jak dwuczęściowa budowa żeber ptaków pozwala im wentylować płuca w spoczynku. Pełna treść: arkusz CKE, s. 13.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Dzięki ruchomemu połączeniu części kręgowej i mostkowej żeber mostek może zmieniać położenie względem kręgosłupa, co zmienia objętość klatki piersiowej i worków powietrznych, a to wentyluje płuca.

Podczas wdechu i wydechu mostek przemieszcza się względem kręgosłupa, bo żebro może się zginać w ruchomym stawie między częściami. Zmienia to objętość jamy klatki piersiowej, a wraz z nią objętość worków powietrznych. Powstające różnice ciśnienia powodują przepływ powietrza przez płuca.

Punktacja: Punkt za wyjaśnienie, że ruchomość części żeber pozwala zmieniać objętość klatki piersiowej lub worków powietrznych i dzięki temu wentylować płuca; nie uznaje się odpowiedzi opartych na zmianie objętości płuc.

Najczęstsze błędy w zadaniu 11

Uczeń twierdzi, że płuca same zmieniają objętość.
Pomija worki powietrzne i różnice ciśnienia.
Opisuje tylko budowę żeber, nie wiążąc jej z wentylacją.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2018, poziom rozszerzony (w maju 2018). Wstęp CKE opracowała na podstawie: Sturkie's Avian Physiology, pod red. Colina G. Scanesa, 2014;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy. Modele 3D: ciało: BodyParts3D © DBCLS (CC BY-SA 2.1 JP), Z-Anatomy / Écorché (CC BY-SA 4.0).