Matura z biologii 2018, zadanie 10: Skóra płazów: gruczoły śluzowe i jadowe – odpowiedzi i wyjaśnienie

To płazy, bo mają liczne gruczoły śluzowe w skórze. Skóra właściwa pochodzi z mezodermy, naskórek z ektodermy, a gruczoły jadowe służą do obrony przed drapieżnikami.

O czym jest zadanie 10?

Zadanie opiera się na schemacie skóry kręgowca lądowego z naskórkiem, skórą właściwą oraz gruczołami śluzowymi i jadowymi. Trzeba rozpoznać gromadę zwierzęcia, powiązać warstwy skóry z listkami zarodkowymi i wyjaśnić znaczenie gruczołów jadowych.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 12 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 10.1 (0–1 pkt)

Określ przynależność systematyczną – gromadę – zwierzęcia, od którego pobrano tkankę, a następnie wykonano przedstawiony preparat. Odpowiedź uzasadnij, wskazując jedną cechę budowy skóry charakterystyczną dla wszystkich zwierząt zaliczanych do tej gromady.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Płazy – skóra zawiera liczne gruczoły śluzowe (dopuszczalny także ukrwiony naskórek).

Na schemacie zaznaczono gruczoły śluzowe, które są typowe dla skóry płazów. Dzięki nim skóra jest wilgotna i bierze udział w wymianie gazów. Obecność takich gruczołów pozwala odróżnić płazy od gadów, ptaków i ssaków.

Punktacja: 1 p. za podanie gromady „płazy” i uzasadnienie obecnością gruczołów śluzowych lub ukrwionego naskórka; nie uznaje się uzasadnienia cienkim naskórkiem ani samej nazwy gromady bez cechy.

Zadanie 10.2 (0–1 pkt)

Dla każdej z wymienionych warstw skóry podaj nazwę listka zarodkowego, z którego ta warstwa się rozwija.
1. Skóra właściwa:
2. Naskórek:

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1. Skóra właściwa – mezoderma. 2. Naskórek – ektoderma.

Skóra właściwa powstaje z mezodermy, czyli środkowego listka zarodkowego. Naskórek rozwija się z ektodermy, czyli zewnętrznego listka zarodkowego. Trzeba podać poprawne przyporządkowanie dla obu warstw.

Punktacja: 1 p. tylko wtedy, gdy poprawnie podano oba listki: mezoderma dla skóry właściwej i ektoderma dla naskórka; każda inna odpowiedź lub brak odpowiedzi to 0 p.

Zadanie 10.3 (0–1 pkt)

Wykaż, że gruczoły jadowe odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu organizmu, którego budowę skóry przedstawiono na zdjęciu.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Wydzielają toksyczną substancję na powierzchnię skóry, która odstrasza lub truje drapieżnika.

Gruczoły jadowe płazów produkują wydzielinę o działaniu toksycznym. Substancja ta może zniechęcić drapieżnika do zjedzenia zwierzęcia. Dzięki temu gruczoły jadowe pełnią funkcję obronną i zwiększają szanse przeżycia.

Punktacja: 1 p. za wyjaśnienie, że wydzielina gruczołów jadowych chroni przed drapieżnikami; nie uznaje się zbyt ogólnych odpowiedzi, np. „pełnią funkcję ochronną”.

Najczęstsze błędy w zadaniu 10

Uczeń podaje inną gromadę, np. gady lub ssaki, zamiast płazów.
Uczeń uzasadnia przynależność do płazów cienkim naskórkiem, co nie jest akceptowane.
Uczeń myli listki zarodkowe i przypisuje naskórkowi mezodermę, a skórze właściwej ektodermę.
Uczeń odpowiada ogólnie, że gruczoły jadowe „chronią organizm”, nie wskazując obrony przed drapieżnikami.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2018, poziom rozszerzony (w maju 2018). Wstęp CKE opracowała na podstawie: www.savalli.us/BIO370/Anatomy. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.