Matura z biologii 2018, zadanie 9: Głowonogi: serca skrzelowe i cechy budowy zewnętrznej – odpowiedzi i wyjaśnienie

9.1: B1 – serca skrzelowe są analogiczne do prawej części serca człowieka, bo tłoczą krew odtlenowaną do narządów wymiany gazowej. 9.2: np. noga przekształcona w ramiona i lejek.

O czym jest zadanie 9?

Wstęp pokazuje, że głowonogi mają układ krążenia z sercem i dodatkowymi sercami skrzelowymi, a krew krąży w naczyniach. Rysunki zestawiają budowę zewnętrzną głowonoga ze schematem jego krążenia, z podziałem na krew utlenowaną i odtlenowaną. Zadania sprawdzają porównanie funkcji serc skrzelowych z sercem człowieka oraz znajomość charakterystycznej cechy zewnętrznej głowonogów.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 11 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 9.1 (0–1 pkt)

Zaznacz właściwe dokończenie zdania wybrane spośród A–B oraz jego poprawne uzasadnienie wybrane spośród 1.–3.
Pod względem funkcji pełnionej w układzie krążenia serca skrzelowe głowonogów można uznać za analogiczne do
A. lewej części serca człowieka,
B. prawej części serca człowieka,
ponieważ
1. pompują krew odtlenowaną do narządów wymiany gazowej.
2. pompują krew natlenioną do serca.
3. pompują krew natlenioną do tkanek ciała.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: B1 – prawej części serca człowieka, ponieważ serca skrzelowe pompują krew odtlenowaną do narządów wymiany gazowej.

Prawa część serca człowieka wysyła krew odtlenowaną do płuc, gdzie zachodzi wymiana gazowa. U głowonogów serca skrzelowe pełnią podobną funkcję: tłoczą odtlenowaną krew do skrzeli. Dlatego są funkcjonalnie analogiczne do prawej, a nie lewej części serca.

Punktacja: Punkt przyznaje się tylko za jednoczesne wybranie B i uzasadnienia 1; inne kombinacje lub brak odpowiedzi nie dają punktu.

Zadanie 9.2 (0–1 pkt)

Podaj jedną cechę budowy zewnętrznej głowonogów, która odróżnia je od pozostałych mięczaków.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: np. noga przekształcona w ramiona i lejek (albo obecność ramion lub lejka).

Głowonogi mają nogę przekształconą w ramiona oraz lejek, którym wyrzucają wodę. Taki plan budowy zewnętrznej nie występuje u ślimaków ani małżów. Wystarczy podać jedną charakterystyczną cechę.

Punktacja: Punkt jest za jedną poprawną cechę budowy zewnętrznej odróżniającą głowonogi od innych mięczaków; nie uznaje się odpowiedzi „brak nogi”, „brak muszli” ani „duża liczba ramion”.

Najczęstsze błędy w zadaniu 9

Uczniowie mylą serca skrzelowe z lewą częścią serca człowieka i wybierają A zamiast B.
Często wybierają uzasadnienie o pompowaniu krwi natlenionej do serca lub tkanek, zamiast o krwi odtlenowanej kierowanej do narządów wymiany gazowej.
W 9.2 podają brak muszli albo brak nogi, choć egzaminator wymaga cechy budowy zewnętrznej charakterystycznej dla głowonogów, np. ramion lub lejka.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2018, poziom rozszerzony (w maju 2018). Wstęp CKE opracowała na podstawie: C.L. Reiber, I.J. McGaw, A Review of the „Open” and „Closed” Circulatory Systems: New Terminology. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy. Modele 3D: ciało: BodyParts3D © DBCLS (CC BY-SA 2.1 JP), Z-Anatomy / Écorché (CC BY-SA 4.0).