anotemy
Zaloguj się
Wypróbuj za darmo
Matura z biologii 2018, zadanie 8: Gryka, bielmo ziarniaka i mąka pełnoziarnista – odpowiedzi i wyjaśnienie
Gryka ma zarodek z dwoma liścieniami; bielmo jest zapasem pokarmu dla kiełkującego zarodka; mąka pełnoziarnista jest korzystna głównie dzięki błonnikowi z okrywy.
O czym jest zadanie 8?
Wstęp wyjaśnia, że „zboża” to grupa użytkowa roślin bogatych w skrobię, choć większość należy do traw, czyli roślin jednoliściennych. Gryka jest wyjątkiem wśród zbóż, bo jest rośliną dwuliścienną. Ziarniak traw składa się z zarodka, bielma i okrywy owocowo-nasiennej.
Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 10 · zasady oceniania CKE.
Zadanie 8.1 (0–1 pkt)
Podaj jedną cechę budowy morfologicznej zarodka gryki odróżniającą go od zarodków pozostałych roślin zbożowych zaliczanych do roślin jednoliściennych.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Zarodek gryki ma dwa liścienie, czyli dwa liście zarodkowe.
Gryka należy do roślin dwuliściennych, a pozostałe zboża z traw są jednoliścienne. Odróżnia je więc liczba liścieni w zarodku: dwa u gryki, jeden u traw. Egzaminator oczekuje cechy budowy zarodka, a nie samego stwierdzenia, że gryka jest dwuliścienna.
Punktacja: Punkt jest za podanie, że zarodek gryki ma dwa liścienie lub dwa liście zarodkowe. Nie ma punktu za samą informację, że gryka jest dwuliścienna, ani za zaprzeczenie cechy jednoliściennej, np. „brak koleoptyla”.
Zadanie 8.2 (0–1 pkt)
Określ, jaką funkcję pełni bielmo w ziarniakach zbóż i jakie ma ono znaczenie podczas kiełkowania.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Bielmo jest tkanką zapasową, która gromadzi substancje odżywcze wykorzystywane przez rozwijający się zarodek podczas kiełkowania.
W ziarniaku bielmo magazynuje materiały zapasowe. Kiełkujący zarodek nie prowadzi jeszcze wydajnej fotosyntezy, więc czerpie z tych zapasów energię i budulec do wzrostu siewki. Dlatego odpowiedź musi łączyć funkcję spichrzową z wykorzystaniem zapasów w czasie kiełkowania.
Punktacja: Punkt jest za określenie bielma jako tkanki zapasowej i wskazanie, że zawarte w nim substancje odżywcze są wykorzystywane przez rozwijający się zarodek lub siewkę. Brak punktu za ogólne stwierdzenie, że bielmo „odżywia roślinę”, bez związku z kiełkowaniem.
Zadanie 8.3 (0–1 pkt)
Wyjaśnij, dlaczego spożywanie produktów z mąki pochodzącej z pełnego przemiału (z całych ziarniaków) jest korzystne dla zdrowia człowieka.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Mąka pełnoziarnista zawiera okrywę owocowo-nasienną bogatą w błonnik, który pobudza perystaltykę jelit i ułatwia usuwanie niestrawionych resztek pokarmu.
W pełnym przemiāle zachowana jest okrywa owocowo-nasienna ziarniaka, a więc także błonnik pokarmowy. Błonnik zwiększa ruchliwość jelit, skraca czas zalegania treści pokarmowej i poprawia warunki pracy przewodu pokarmowego. Może też zwiększać sytość i korzystnie wpływać na poziom glukozy we krwi.
Punktacja: Punkt jest za wyjaśnienie przyczynowo-skutkowe z udziałem błonnika pokarmowego i jego korzystnego działania na organizm. Nie ma punktu za samo stwierdzenie, że taka mąka jest zdrowa, ani za ogólne twierdzenie bez pokazania mechanizmu.
Najczęstsze błędy w zadaniu 8
- Pisanie tylko, że gryka jest rośliną dwuliścienną, bez wskazania cechy zarodka, np. liczby liścieni.
- Mylenie bielma z okrywą nasiona lub ograniczanie się do stwierdzenia, że bielmo „odżywia”, bez wyjaśnienia roli podczas kiełkowania.
- Podawanie ogólnikowej odpowiedzi o zdrowotności mąki pełnoziarnistej bez odniesienia do błonnika i konkretnego działania w przewodzie pokarmowym.
Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2018, poziom rozszerzony (w maju 2018). Wstęp CKE opracowała na podstawie: J. Gawęcki, W. Obuchowski, Produkty zbożowe. Technologia i rola w żywieniu człowieka,. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.