Matura z biologii 2018, zadanie 20: Bioakumulacja PCB w bałtyckiej sieci pokarmowej – odpowiedzi i wyjaśnienie

W 20.1 trzeba wykazać, że stężenie PCB rośnie wraz z poziomem troficznym. W 20.2 wystarczy wskazać dwie pary organizmów ze schematu, które konkurują międzygatunkowo, np. mewę i perkoza oraz chełbię i śledzia.

O czym jest zadanie 20?

Wstęp dotyczy zanieczyszczenia Bałtyku polichlorowanymi bifenylami, które są trwałe i toksyczne, a organizmy pobierają je głównie z pokarmem. Schemat pokazuje fragment sieci pokarmowej tego ekosystemu wraz ze stężeniami PCB w organizmach.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 24 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 20.1 (0–1 pkt)

Na podstawie przedstawionych danych sformułuj wniosek dotyczący zależności między poziomem troficznym zajmowanym przez gatunek a stężeniem PCB w organizmie.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Im wyższy poziom troficzny, tym większe stężenie PCB w organizmie.

PCB są trwałe i słabo wydalane, więc wraz z pokarmem przechodzą do kolejnych ogniw łańcucha. Organizmy wyższych poziomów zjadają wiele organizmów z niższych poziomów, dlatego kumulują większą ilość tych związków. Schemat pokazuje wzrost stężenia od niższych do wyższych poziomów troficznych.

Punktacja: Punkt za wniosek, że stężenie PCB wzrasta przy przejściu na wyższy poziom troficzny; nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że PCB kumulują się w organizmach.

Zadanie 20.2 (0–1 pkt)

Wypisz ze schematu dwa przykłady organizmów, między którymi występuje konkurencja międzygatunkowa.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Np. mewa i perkoz oraz chełbia i śledź.

Konkurencja międzygatunkowa zachodzi, gdy różne gatunki korzystają z tego samego ograniczonego zasobu, np. pokarmu lub przestrzeni. Na schemacie można wskazać pary organizmów, które zajmują podobne miejsce w sieci pokarmowej i mogą pobierać te same zasoby. Wystarczy podać dwie takie pary zgodne ze schematem.

Punktacja: Punkt za podanie dwóch par organizmów ze schematu, między którymi możliwa jest konkurencja międzygatunkowa; nie trzeba uzasadniać, z jakich zasobów korzystają.

Najczęstsze błędy w zadaniu 20

W 20.1 uczeń pisze ogólnie, że PCB kumulują się w organizmach, bez wskazania wzrostu wraz z poziomem troficznym.
W 20.2 uczeń myli konkurencję z drapieżnictwem i podaje parę drapieżnik–ofiara.
W 20.2 uczeń podaje tylko jedną parę albo organizmy spoza schematu.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2018, poziom rozszerzony (w maju 2018). Wstęp CKE opracowała na podstawie: M. Szymelfenig, J. Urbański, Morze Bałtyckie – o tym warto wiedzieć, Gdynia 2008.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.