Matura z biologii 2019, zadanie 11: Niedźwiedzie polarne: metabolizm tłuszczów i adaptacje – odpowiedzi i wyjaśnienie

11.1: oddychanie tlenowe; 11.2: termoizolacja i zapas energii; 11.3: ograniczenie topnienia lodu morskiego chroni siedlisko niedźwiedzi.

O czym jest zadanie 11?

Tekst opisuje niedźwiedzie polarne, które żywią się tłuszczem i gromadzą podskórną tkankę tłuszczową. Tłuszcz ten służy jako źródło wody metabolicznej oraz izolacja, a populacja spada z powodu topnienia lodu morskiego.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 13 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 11.1 (0–1 pkt)

Podaj nazwę procesu metabolicznego, którego substratami są związki pochodzące z rozkładu tłuszczu zgromadzonego w tkance tłuszczowej niedźwiedzia polarnego, a jednym z produktów jest woda metaboliczna.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: oddychanie tlenowe (lub łańcuch oddechowy, cykl Krebsa i łańcuch oddechowy, fosforylacja oksydacyjna)

Rozkład tłuszczu dostarcza kwasów tłuszczowych i glicerolu, które w procesie beta-oksydacji i cyklu Krebsa są utleniane, a w łańcuchu oddechowym powstaje woda jako produkt uboczny.

Punktacja: 1 p. za podanie pełnej nazwy procesu, np. oddychanie tlenowe, łańcuch oddechowy; nie uznaje się ogólnych odpowiedzi typu 'oddychanie'.

Zadanie 11.2 (0–1 pkt)

Uzasadnij, że podskórna tkanka tłuszczowa niedźwiedzi polarnych stanowi przystosowanie do środowiska życia tych zwierząt. W odpowiedzi uwzględnij funkcję tkanki tłuszczowej, inną niż funkcja źródła wody metabolicznej.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Tkanka tłuszczowa pełni funkcję termoizolacyjną, chroniąc przed utratą ciepła, oraz stanowi zapas energii na czas niedoboru pokarmu.

Niedźwiedzie polarne żyją w zimnym środowisku, a gruba warstwa tłuszczu pod skórą zmniejsza utratę ciepła. Dodatkowo tłuszcz jest magazynem energii, co jest istotne, gdy pokarm jest niedostępny.

Punktacja: 1 p. za uzasadnienie uwzględniające termoizolację lub funkcję zapasową; nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do wody metabolicznej.

Zadanie 11.3 (0–1 pkt)

Na podstawie tekstu i własnej wiedzy wykaż, że działania prowadzące do ograniczenia globalnego ocieplenia przyczyniają się do ochrony niedźwiedzi polarnych.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Ograniczenie globalnego ocieplenia zmniejsza topnienie lodu morskiego, który jest niezbędnym środowiskiem życia niedźwiedzi polarnych.

Globalne ocieplenie powoduje topnienie lodu morskiego, ograniczając dostępność terenów łowieckich i miejsc rozrodu niedźwiedzi. Ograniczenie ocieplenia pozwala zachować lód morski, a tym samym siedlisko tych zwierząt.

Punktacja: 1 p. za wykazanie związku między ograniczeniem ocieplenia a ochroną lodu morskiego; nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do lodowców.

Najczęstsze błędy w zadaniu 11

Udzielanie zbyt ogólnej odpowiedzi w 11.1, np. 'oddychanie' bez określenia 'tlenowe'.
W 11.2 podawanie funkcji źródła wody metabolicznej zamiast innej funkcji tkanki tłuszczowej.
W 11.3 mylenie lodu morskiego z lodowcami i podawanie nieprecyzyjnych odpowiedzi.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2019, poziom rozszerzony (w maju 2019). Wstęp CKE opracowała na podstawie: S. Liu, E.D. Lorenzen, M. Fumagalli i inni, Population Genomics Reveal Recent Speciation. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.