Matura z biologii 2019, zadanie 18: Dziedziczenie grup krwi AB0 i MN – odpowiedzi i wyjaśnienie

Geny nie są sprzężone, bo leżą na chromosomach 9 i 4. Genotyp matki to IAIBLNLN, ojca iiLMLM; prawdopodobieństwo dziecka A MN wynosi 50% (C).

O czym jest zadanie 18?

Wstęp opisuje dwa układy grupowe krwi: AB0 (chromosom 9, allele IA, IB, i) oraz MN (chromosom 4, kodominujące allele LM i LN). Podano przykład kobiety AB N i ojca dziecka 0 M, co pozwala sprawdzić sprzężenie genów, zapisać genotypy rodziców i obliczyć prawdopodobieństwo grupy A MN u dziecka.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 21 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 18.1 (0–1 pkt)

Określ, czy geny warunkujące grupy krwi układu AB0 i układu MN są ze sobą sprzężone. Odpowiedź uzasadnij.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Nie są sprzężone, ponieważ gen układu AB0 znajduje się na chromosomie 9, a gen układu MN na chromosomie 4.

Sprzężenie dotyczy genów położonych blisko siebie na tym samym chromosomie. Tutaj podano różne chromosomy, więc geny dziedziczą się niezależnie.

Punktacja: Punkt za stwierdzenie, że geny nie są sprzężone, i uzasadnienie różnymi chromosomami; samo „nie” bez wskazania chromosomów nie wystarcza.

Zadanie 18.2 (0–1 pkt)

Zapisz genotypy opisanych rodziców – kobiety mającej grupę krwi AB N i mężczyzny mającego grupę krwi 0 M. Wykorzystaj podane w tekście oznaczenia alleli warunkujących oba rodzaje grup krwi. Genotyp matki: Genotyp ojca:

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Genotyp matki: IAIBLNLN. Genotyp ojca: iiLMLM.

Kobieta ma grupę AB, więc ma allele IA i IB, a grupę N, więc jest homozygotą LNLN. Mężczyzna ma grupę 0, czyli genotype ii, oraz grupę M, czyli homozygotę LMLM.

Punktacja: Punkt za pełne genotypy z wszystkimi czterema allelami i właściwymi symbolami; nie uznaje się zapisu z pominięciem alleli MN, przecinkiem między parami alleli lub innymi oznaczeniami.

Zadanie 18.3 (0–1 pkt)

Określ i zaznacz spośród A–E prawdopodobieństwo, że kolejne dziecko tej pary będzie miało grupę krwi A MN. Odpowiedź uzasadnij, zapisując krzyżówkę genetyczną.
A. 0%
B. 25%
C. 50%
D. 75%
E. 100%

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: C. 50%. Krzyżówka: ♀ IA LN, IB LN × ♂ i LM → potomstwo: IAi LMLN (A MN) oraz IBi LMLN (B MN), po 50%.

Matka wytwarza dwa rodzaje gamet: IA LN oraz IB LN. Ojciec iiLMLM wytwarza tylko gamety i LM. Po połączeniu powstają dwa genotypy: IAiLMLN (grupa A MN) i IBiLMLN (grupa B MN), każdy z prawdopodobieństwem 1/2.

Punktacja: Punkt za poprawną krzyżówkę i prawdopodobieństwo 50% (lub zaznaczenie C); samo zaznaczenie C bez krzyżówki nie wystarcza.

Najczęstsze błędy w zadaniu 18

Uznanie, że geny są sprzężone, bo dotyczą tej samej cechy, jaką jest grupa krwi.
Zapis genotypu matki jako IAIBLN lub ojca jako iLM, czyli pominięcie drugiego allelu układu MN.
Błędne obliczenie prawdopodobieństwa, np. 25%, przez pomylenie gamet lub potraktowanie układu MN jak dziedziczenia z dominacją zupełną.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2019, poziom rozszerzony (w maju 2019). Wstęp CKE opracowała na podstawie: G. Drewa, T. Ferenc, Genetyka medyczna, Wrocław 2015.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.