Matura z biologii 2019, zadanie 19: Zmienność genetyczna i środowiskowa babki nadmorskiej – odpowiedzi i wyjaśnienie

Wysokość zależy i od populacji (różnice na poletku), i od wilgotności siedliska (różnice naturalne vs poletko). W 19.2 poprawne są: 1 T, 2 N, 3 N.

O czym jest zadanie 19?

Zadanie dotyczy babki nadmorskiej rosnącej na bagnach i klifach. Porównano wysokość roślin w naturze oraz wyhodowanych z nasion obu populacji na wspólnym poletku o średniej wilgotności. Na tej podstawie trzeba rozdzielić wpływ genów i środowiska oraz ocenić wnioski.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 22 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 19.1 (0–2 pkt)

Uzasadnij, uwzględniając wyniki badań, że przyczyną różnic w wysokości roślin babki nadmorskiej w badanych populacjach naturalnych jest
1. zarówno zmienność genetyczna:
2. jak i zmienność środowiskowa (fenotypowa):

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1. Genetyczna: na poletku o jednakowej wilgotności rośliny z bagna i klifu nadal różnią się wysokością (31,5 cm vs 20,7 cm), więc różnice mają podłoże dziedziczne. 2. Środowiskowa: ta sama populacja zmienia wysokość zależnie od wilgotności — klifowe w naturze mają 7,5 cm, a na poletku 20,7 cm; bagienne 35 cm vs 31,5 cm.

Wspólne poletko wyrównuje warunki środowiska, więc utrzymujące się różnice między populacjami wskazują na zmienność genetyczną. Z kolei różnica między wysokością w naturze a na poletku dla tej samej populacji pokazuje wpływ środowiska. Najmocniej widać to na klifie, gdzie rośliny są niskie w naturze, a wyższe na poletku o większej wilgotności.

Punktacja: 2 p. za uzasadnienie obu zmienności z odwołaniem do wyników; 1 p. tylko za jedną; 0 p. za ogólniki bez porównania danych.

Zadanie 19.2 (0–1 pkt)

Oceń, czy na podstawie przedstawionych wyników badań można sformułować wnioski podane w tabeli. Zaznacz T (tak), jeśli wniosek wynika z tych badań, albo N (nie) – jeśli z nich nie wynika.
1. Babka nadmorska ma szeroki zakres tolerancji pod względem wilgotności siedliska. T N
2. Populacje babki nadmorskiej z bagien i z klifów należy zaklasyfikować do dwóch odrębnych gatunków. T N
3. Dla babki nadmorskiej optymalne jest siedlisko o średniej wilgotności. T N

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1. T, 2. N, 3. N.

Szeroka tolerancja wynika z tego, że babka rośnie i na bagnie, i na klifie, czyli w skrajnie różnych wilgotnościach. Nie ma podstaw do wyróżnienia dwóch gatunków, bo badano tylko wysokość i plastyczność, a nie izolację rozrodczą. Poletko o średniej wilgotności nie dowodzi optimum, bo nie mierzono przeżywalności ani rozrodu w różnych warunkach.

Punktacja: 1 p. tylko za wszystkie trzy trafne oceny; jedna błędna lub brak odpowiedzi daje 0 p.

Najczęstsze błędy w zadaniu 19

Uznanie różnic wysokości za dowód dwóch odrębnych gatunków.
Mylenie plastyczności fenotypowej z utrwaloną różnicą genetyczną.
Traktowanie poletka o średniej wilgotności jako dowodu optimum siedliska.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2019, poziom rozszerzony (w maju 2019). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.