Matura z biologii 2019, zadanie 22: Izolacja i ochrona karpieńca diablego – odpowiedzi i wyjaśnienie

22.1: czerpanie wody obniżyłoby poziom wody i odcięło rybom dostęp do półki, na której żerują i się rozmnażają. 22.2: to specjacja allopatryczna, ponieważ populacje ewoluowały w izolacji.

O czym jest zadanie 22?

Wstęp opisuje karpieńca diablego, małą rybę żyjącą tylko w jednej zalanej szczelinie skalnej na pustyni, w trudnych warunkach środowiska. Populacja jest nieliczna, a ryby żerują i rozmnażają się na niewielkiej płytkiej półce porośniętej glonami. Najbliższy krewny żyje w oddalonej o kilka kilometrów oazie, co wskazuje na długotrwałą izolację.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 25 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 22.1 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego czerpanie wody z zasobów wód podziemnych w rejonie Devil’s Hole zagrażałoby populacji karpieńca diablego. W odpowiedzi odwołaj się do trybu życia tej ryby.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Czerpanie wód podziemnych może obniżyć poziom wody w Devil’s Hole, przez co mała płytka półka skalna, na której karpieńce żerują i się rozmnażają, stałaby się niedostępna lub zniszczona.

Karpieniec diabi jest związany z jednym, bardzo wąskim siedliskiem. Kluczowa jest dla niego płytka półka z glonami, wykorzystywana do żerowania i rozmnażania. Obniżenie lustra wody może odsłonić tę półkę albo ją zniszczyć, więc populacja traci miejsce niezbędne do przeżycia.

Punktacja: Punkt przyznaje się za powiązanie czerpania wody z obniżeniem poziomu wody i utratą dostępu do półki żerowania lub rozmnażania; nie uznaje się ogólników o pogorszeniu warunków ani odpowiedzi o zmianie tlenu, zasolenia lub temperatury.

Zadanie 22.2 (0–1 pkt)

Wybierz i zaznacz poprawne dokończenie zdania spośród A–B oraz jego poprawne
uzasadnienie wybrane spośród 1.–2.
Powstanie karpieńca diablego jest przykładem specjacji
A. allopatrycznej, 1. populacje ewoluowały w izolacji od siebie.
ponieważ
B. sympatrycznej, 2. populacje ewoluowały na tym samym terenie.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: A 1.

Karpieniec diabi powstał w osobnym, izolowanym zbiorniku, oddzielonym od populacji w Ash Meadows. Izolacja geograficzna ogranicza przepływ genów między populacjami, więc jest to specjacja allopatryczna. Pasuje do tego uzasadnienie 1.

Punktacja: Punkt przyznaje się tylko za jednoczesny wybór A i uzasadnienia 1.; wybór A z uzasadnieniem 2. lub B z którymkolwiek uzasadnieniem nie daje punktu.

Najczęstsze błędy w zadaniu 22

Uczeń odpowiada ogólnie, że pogorszą się warunki życia, ale nie wiąże tego z półką skalną i żerowaniem lub rozmnażaniem.
Uczeń twierdzi, że czerpanie wody zmieni stężenie tlenu, zasolenie albo temperaturę, choć nie wynika to bezpośrednio z zadania.
Uczeń myli specjację allopatryczną z sympatryczną albo wybiera poprawne A, ale błędne uzasadnienie.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2019, poziom rozszerzony (w maju 2019). Wstęp CKE opracowała na podstawie: www.hemispheres.pl/artykuly/december_08.php;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.