Matura z biologii 2019, zadanie 23: Homologia i analogia skrzydeł ptaka i nietoperza – odpowiedzi i wyjaśnienie

Szkielet skrzydła ptaka i nietoperza jest homologiczny, bo ma wspólne pochodzenie i plan budowy. Powierzchnie nośne skrzydeł są analogiczne, bo powstały niezależnie w toku ewolucji.

O czym jest zadanie 23?

Wstęp pokazuje szkielet skrzydła nietoperza i ptaka oraz uproszczone drzewo filogenetyczne kręgowców lądowych z zaznaczonymi przekształceniami kończyn przednich w skrzydła. Zadanie sprawdza odróżnianie homologii od analogii na przykładzie skrzydeł. Trzeba wybrać właściwe określenia w dwóch zdaniach opisujących te narządy.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 26 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 23 (0–2 pkt)

Na podstawie schematu trzeba uzupełnić dwa zdania o skrzydłach ptaka i nietoperza, wybierając określenia dotyczące homologii/analogii oraz pochodzenia i planu budowy. Pełna treść: arkusz CKE, s. 26.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1. homologiczne, wspólne; 2. analogiczne, niezależnie.

Szkielet skrzydła ptaka i nietoperza to przekształcone kości kończyny przedniej, więc mają wspólne pochodzenie i ten sam zasadniczy plan budowy — są homologiczne. Same powierzchnie nośne skrzydeł wykształciły się u ptaków i nietoperzy niezależnie, w wyniku konwergencji, więc są analogiczne. Podobieństwo tych powierzchni dotyczy funkcji lotu, a nie wspólnego pochodzenia skrzydeł.

Punktacja: 2 pkt za poprawne podkreślenie wszystkich czterech określeń w obu zdaniach; 1 pkt tylko wtedy, gdy wszystkie określenia w jednym zdaniu są poprawne; 0 pkt przy błędzie w obu zdaniach lub braku odpowiedzi.

Najczęstsze błędy w zadaniu 23

Uczeń myli homologiczne z analogicznymi i uznaje podobny wygląd lub funkcję za dowód wspólnego pochodzenia.
Uczeń sądzi, że skrzydła ptaka i nietoperza powstały tylko raz, bo oba służą do lotu.
Uczeń nie rozróżnia poziomu porównania: szkieletu kończyny (homologia) od powierzchni nośnej skrzydła (analogia).

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2019, poziom rozszerzony (w maju 2019). Wstęp CKE opracowała na podstawie: http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/evo_09. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.