Matura z biologii 2019, zadanie 8: Endofity kakaowca i budowa workowców – odpowiedzi i wyjaśnienie

Endofity zmniejszają uszkodzenia liści kakaowca wywołane fitoftorą. Strzępki workowców są haploidalne, jądra w lęgniach i plemniach powstają po mitozie, a zarodniki workowe są mejosporami. Prawidłowy rysunek zarodni workowej to C.

O czym jest zadanie 8?

Zadanie dotyczy doświadczenia z siewkami kakaowca, w którym porównywano liście z endofitami i bez endofitów po zakażeniu fitoftorą. Endofity to symbiotyczne grzyby workowce, a fitoftora to pasożytniczy protist z lęgniowców. Tabela pokazuje skutki zakażenia w grupach badawczych i kontrolnych.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 10 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 8.1 (0–1 pkt)

Sformułuj wniosek na podstawie wyników przedstawionego doświadczenia.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Obecność endofitów zmniejsza skutki zakażenia liści kakaowca fitoftorą.

W zestawie I, gdzie były endofity i zakażenie fitoftorą, odsetek obumarłych liści i zniszczonej powierzchni był mniejszy niż w zestawie II bez endofitów. W kontrolach III i IV nie było zakażenia, więc nie wystąpiły uszkodzenia. Porównanie I i II wskazuje, że endofity ograniczają uszkodzenia powodowane przez fitoftorę.

Punktacja: Punkt za wniosek wiążący obecność endofitów z mniejszym uszkodzeniem liści lub większą odpornością kakaowca na fitoftorę. Nie uznaje się opisu samych wyników ani twierdzeń o zwalczaniu fitoftory przez endofity.

Zadanie 8.2 (0–1 pkt)

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały one prawdziwe informacje dotyczące workowców. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.
Strzępki troficzne grzybni workowców są (haploidalne / diploidalne), powstają na nich lęgnie i plemnie, w których po (mitozie / mejozie) tworzą się liczne jądra komórkowe, łączące się po procesie płciowym w pary jąder sprzężonych. W zarodniach, po kariogamii i kolejnych podziałach, powstają zarodniki workowe, które są (mitosporami / mejosporami).

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: haploidalne; mitozie; mejosporami

Grzybnia workowców jest haploidalna, a lęgnie i plemnie wytwarzają jądra w wyniku mitozy. Po procesie płciowym i kariogamii zachodzi mejoza, więc zarodniki workowe są mejosporami.

Punktacja: Punkt za podkreślenie wszystkich trzech poprawnych określeń. Przy jednym błędzie nie przyznaje się punktu.

Zadanie 8.3 (0–1 pkt)

Wybierz i zaznacz literę (A–D) pod rysunkiem przedstawiającym zarodnię, w której powstały zarodniki workowe.
A.
B.
C.
D.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: C

Workowce tworzą zarodniki workowe w workach, czyli charakterystycznych zarodniach. Rysunek C przedstawia taką zarodnię z zarodnikami workowymi.

Punktacja: Punkt za wskazanie C lub zaznaczenie właściwego rysunku zarodni workowej. Inne litery lub rysunki nie dają punktu.

Najczęstsze błędy w zadaniu 8

Uczeń opisuje wyniki doświadczenia zamiast sformułować wniosek o wpływie endofitów.
Uczeń twierdzi, że endofity zwalczają fitoftorę lub wydzielają substancje ją niszczące, czego wyniki nie dowodzą.
Uczeń myli mejospory z mitosporami albo uznaje grzybnię workowców za diploidalną.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2019, poziom rozszerzony (w maju 2019). Wstęp CKE opracowała na podstawie: N.A. Campbell i inni, Biologia, Poznań 2012.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.