Matura z biologii 2020, zadanie 18: Epistaza recesywna w dziedziczeniu barwy sierści myszy – odpowiedzi i wyjaśnienie

Czarne myszy mają genotyp B-D-: BBDD, BBDd, BbDD lub BbDd. W krzyżówce BbDd × bbdd potomstwo jest czarne, brązowe i białe w stosunku 1:1:2.

O czym jest zadanie 18?

Wstęp opisuje dwa niesprzężone geny wpływające na umaszczenie myszy: allel B warunkuje sierść czarną, allel b brązową, a homozygota recesywna dd blokuje wytwarzanie barwnika i daje sierść białą. Zadanie sprawdza rozpoznawanie genotypów oraz proporcji fenotypów w dziedziczeniu dwugenowym z epistazą.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 19 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 18.1 (0–1 pkt)

Zapisz wszystkie możliwe genotypy myszy o sierści czarnej, uwzględniając oba geny odpowiadające za umaszczenie myszy.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: BBDD, BBDd, BbDD, BbDd

Sierść czarna wymaga obecności dominującego allelu B, czyli genotypu B_, oraz braku homozygoty dd, czyli obecności co najmniej jednego allelu D. Na pierwszym locus mogą więc wystąpić BB lub Bb, a na drugim DD lub Dd. Wszystkie kombinacje tych możliwości dają cztery genotypy.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wypisanie dokładnie czterech genotypów czarnych myszy z uwzględnieniem obu genów; nie uznaje się pominięcia któregokolwiek genotypu ani wpisania układu bb lub dd jako czarnego.

Zadanie 18.2 (0–2 pkt)

Określ stosunek liczbowy możliwych fenotypów wśród potomstwa podwójnie heterozygotycznej samicy i samca będącego podwójną homozygotą recesywną. Zapisz genotypy osobników rodzicielskich oraz odpowiednią krzyżówkę genetyczną (szachownicę Punnetta).

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Genotyp samicy: BbDd; genotyp samca: bbdd. Potomstwo: BbDd (czarne), Bbdd (białe), bbDd (brązowe), bbdd (białe), czyli czarne : brązowe : białe = 1 : 1 : 2.

Samica BbDd wytwarza cztery typy gamet: BD, Bd, bD i bd, a samiec bbdd tylko gamety bd. Po połączeniu powstają cztery genotypy w równych proporcjach. Genotypy Bbdd i bbdd mają homozygotę dd, która blokuje barwnik, więc dają sierść białą; bbDd daje sierść brązową, a BbDd czarną.

Punktacja: Dwa punkty przyznaje się za poprawne genotypy rodziców, prawidłową krzyżówkę oraz właściwe fenotypy i stosunek 1:1:2; jeden punkt, gdy genotypy i krzyżówka są poprawne, ale rodzaje lub stosunek fenotypów są błędne.

Najczęstsze błędy w zadaniu 18

Uczeń traktuje dd jako zwykłe brązowe lub czarne i nie zauważa, że homozygota recesywna d daje sierść białą.
Uczeń podaje stosunek 1:1:1:1 zamiast połączyć dwa genotypy białe i podać 1:1:2.
Uczeń myli dominację alleli B/b i zapisuje jako czarne także genotypy z bb.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2020, poziom rozszerzony (w maju 2020). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.