Matura z biologii 2020, zadanie 17: Polidaktylia w rodowodzie – dziedziczenie – odpowiedzi i wyjaśnienie

Poprawna jest odpowiedź C: nie pasuje dziedziczenie sprzężone z płcią dominujące, bo w rodowodzie chory ojciec ma córkę bez wady, a zdrowa matka ma synów z wadą.

O czym jest zadanie 17?

Zadanie przedstawia rodowód rodziny, w której występuje polidaktylia – wada polegająca na dodatkowym palcu. Trzeba ocenić, których sposobów dziedziczenia nie da się pogodzić z tym rodowodem, i wybrać właściwą odpowiedź oraz ją uzasadnić.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 18 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 17 (0–1 pkt)

Polecenie wymaga wybrania spośród odpowiedzi A–C i uzasadnienia, którego modelu dziedziczenia polidaktylii nie potwierdza analizowany rodowód. Pełna treść: arkusz CKE, s. 18.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: C. sprzężonej z płcią dominującej.

W dziedziczeniu sprzężonym z płcią dominującym chory ojciec przekazywałby córkom chromosom X z mutacją, więc wszystkie jego córki byłyby chore. W tym rodowodzie ojciec z polidaktylią ma córkę bez wady, co wyklucza ten model. Dodatkowo zdrowa matka nie powinna mieć synów chorych, jeśli cecha jest dominująca sprzężona z X, a w rodowodzie tacy synowie występują.

Punktacja: Punkt jest za wybór C i uzasadnienie odnoszące się do dziedziczenia sprzężonego z płcią oraz do konkretnych osób w rodowodzie; sam wybór bez uzasadnienia lub uzasadnienie niepowiązane z płcią nie wystarcza.

Najczęstsze błędy w zadaniu 17

Uczeń wybiera odpowiedź A lub B, myląc autosomalne dziedziczenie dominujące z recesywnym.
Uczeń podaje ogólne uzasadnienie, że „choroba występuje w kolejnych pokoleniach”, nie odnosząc się do płci i konkretnych relacji rodzic–dziecko.
Uczeń nie zauważa, że chory ojciec ma córkę bez wady, co jest kluczowe dla wykluczenia dziedziczenia sprzężonego z płcią dominującego.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2020, poziom rozszerzony (w maju 2020). Wstęp CKE opracowała na podstawie: E.W. Bauer, Humanbiologie, Heidelberg 1995.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.