Matura z biologii 2021, zadanie 11: Trzustka: trawienie i wydzielanie wewnętrzne – odpowiedzi i wyjaśnienie

Trypsyna trawi białka, amylaza polisacharydy, a lipaza zemulgowane tłuszcze; enzymy trzustkowe działają w dwunastnicy. Trzustka wydziela też hormony, np. insulinę i glukagon, bezpośrednio do krwi.

O czym jest zadanie 11?

Wstęp przypomina, że trzustka pełni funkcję zewnątrzwydzielniczą, dostarczając enzymy trawienne do przewodu pokarmowego, oraz wewnątrzwydzielniczą. Zadania sprawdzają znajomość substratów i enzymów trzustkowych, miejsca ich działania oraz hormonalnej roli trzustki.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 11 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 11.1 (0–1 pkt)

Uzupełnij tabelę – wpisz nazwy enzymów trzustkowych i substratu w odpowiednie miejsca.
Trawiony składnik pokarmowy (substrat)
Nazwa enzymu
trypsyna
polisacharydy
zemulgowane tłuszcze

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: trypsyna – białka/polipeptydy; polisacharydy – amylaza trzustkowa; zemulgowane tłuszcze – lipaza trzustkowa

Trypsyna rozcina wiązania peptydowe w białkach i dłuższych peptydach. Amylaza trzustkowa rozkłada skrobię i inne polisacharydy do cukrów prostszych, głównie maltozy. Lipaza trzustkowa działa na tłuszcze wcześniej zemulgowane przez sole kwasów żółciowych, rozkładając je na kwasy tłuszczowe i glicerol.

Punktacja: Punkt jest za poprawne uzupełnienie wszystkich trzech komórek tabeli; brak punktu, jeśli którykolwiek enzym lub substrat jest błędny lub brakuje odpowiedzi.

Zadanie 11.2 (0–1 pkt)

Podaj nazwę odcinka przewodu pokarmowego, do którego są wydzielane enzymy trzustkowe.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: dwunastnica (jelito cienkie)

Przewód trzustkowy uchodzi do dwunastnicy, czyli początkowego odcinka jelita cienkiego. Tam enzymy trzustkowe mieszają się z treścią pokarmową i trawią składniki odżywcze.

jelito cienkie w modelu 3D anotemy · obróć w 3D

Punktacja: Punkt jest za podanie dwunastnicy lub jelita cienkiego; odpowiedzi takie jak żołądek, jelito grube czy przełyk nie są uznawane.

Zadanie 11.3 (0–1 pkt)

Wykaż, że trzustka pełni funkcję gruczołu wydzielania wewnętrznego. W odpowiedzi uwzględnij przykład substancji produkowanej przez ten narząd oraz sposób jej wydzielania.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: np. komórki wysp trzustkowych wydzielają insulinę lub glukagon bezpośrednio do krwi/płynów ustrojowych

Wydzielanie wewnętrzne oznacza, że substancja nie trafia do przewodu, lecz do krwi lub płynów ustrojowych. Trzustka ma komórki hormonalne, które uwalniają insulinę i glukagon do naczyń krwionośnych. Dzięki temu hormony mogą regulować stężenie glukozy w całym organizmie.

Punktacja: Punkt jest za wskazanie konkretnego hormonu trzustkowego i sposobu wydzielania bezpośrednio do krwi/płynów ustrojowych; nie uznaje się samego stwierdzenia, że trzustka wydziela „endokrynnie”, bez przykładu i wyjaśnienia.

Najczęstsze błędy w zadaniu 11

Uznanie, że enzymy trzustkowe są wydzielane do krwi, a nie do przewodu pokarmowego.
Podanie żołądka lub jelita grubego jako miejsca ujścia przewodu trzustkowego.
Odpowiedź w 11.3 typu „trzustka wydziela hormony endokrynnie” bez nazwy hormonu i bez wskazania, że trafiają one do krwi.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2021, poziom rozszerzony (w maju 2021). Wstęp CKE opracowała na podstawie: K. Sembulingam, P. Sembulingam, Essentials of Medical Physiology, 2012;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy. Modele 3D: ciało: BodyParts3D © DBCLS (CC BY-SA 2.1 JP), Z-Anatomy / Écorché (CC BY-SA 4.0).