Matura z biologii 2021, zadanie 12: Strusie: osmolalność moczu i trawienie – odpowiedzi i wyjaśnienie

Ograniczenie wody nastąpiło w dniu 4, a napojenie w dniu 12. Wzrost osmolalności moczu wynikał z oszczędzania wody przez nerki, a kamienie u strusi rozdrabniają pokarm zamiast zębów.

O czym jest zadanie 12?

Wstęp opisuje strusie jako ptaki przystosowane do suchych terenów, które oszczędzają wodę i wydalają kał osobno od moczu. Na wykresie pokazano zmiany osmolalności osocza i moczu w dniach z różnym dostępem do wody; próbki moczu pobierano rano.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 12 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 12.1 (0–1 pkt)

Na podstawie przedstawionych informacji podaj dzień eksperymentu, w którym ptakom ograniczono dostęp do wody, oraz dzień, w którym zostały one napojone.
Dzień, w którym ptakom ograniczono dostęp do wody:
Dzień, w którym ptaki zostały napojone:

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Dzień ograniczenia dostępu do wody: 4; dzień napojenia: 12.

Na wykresie do 3. dnia wartości są wyrównane, a od 4. dnia widać wzrost osmolalności, typowy dla niedoboru wody. Po 12. dniu następuje wyraźny spadek, ponieważ ptaki otrzymały wodę do picia.

Punktacja: 1 pkt tylko za podanie obu dni: 4 i 12; brak punktu, jeśli jeden dzień jest błędny lub brakuje odpowiedzi.

Zadanie 12.2 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego w czasie trwania eksperymentu wzrosła osmolalność moczu badanych ptaków.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Ptaki miały ograniczony dostęp do wody, więc nerki zwiększyły resorpcję wody w kanalikach, a mocz stał się bardziej zagęszczony — mniej wody przypadało na tę samą ilość substancji osmotycznie czynnych.

Osmolalność moczu rośnie, gdy w moczu ubywa wody przy zachowaniu rozpuszczonych substancji. Przy niedoborze wody struś oszczędza ją, zatrzymując więcej wody w organizmie podczas tworzenia moczu. Dlatego mocz zawiera mniej wody i ma wyższą osmolalność.

Punktacja: 1 pkt za połączenie przyczyny (ograniczony dostęp do wody) z mechanizmem (zwiększona resorpcja wody w nerkach i zagęszczenie moczu); bez punktu, jeśli uczeń tylko napisze, że mocz jest bardziej stężony, nie wyjaśniając dlaczego.

Zadanie 12.3 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego strusie, podobnie jak inne ptaki, muszą połykać kamienie, aby skuteczniej trawić pokarm.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Strusie nie mają zębów; kamienie w żołądku mechanicznie rozdrabniają pokarm, zwiększając powierzchnię działania enzymów trawiennych.

Ptaki nie żują pokarmu zębami, więc twarde nasiona i części roślin muszą zostać rozdrobnione w przewodzie pokarmowym. Kamienie pomagają rozetrzeć pokarm, dzięki czemu enzymy mają większą powierzchnię do działania.

żołądek w modelu 3D anotemy · obróć w 3D

Punktacja: 1 pkt za wyjaśnienie z brakiem zębów i rozdrabnianiem pokarmu przez kamienie lub zwiększeniem powierzchni trawienia; bez punktu za ogólnik, że kamienie pomagają trawić, bez mechanizmu.

Najczęstsze błędy w zadaniu 12

W 12.1 podanie tylko jednego dnia lub mylenie dnia napojenia z dniem ograniczenia dostępu do wody.
W 12.2 stwierdzenie, że mocz jest gęstszy, bez wskazania przyczyny i zwiększonej resorpcji wody w nerkach.
W 12.3 twierdzenie, że kamienie dostarczają składników mineralnych albo zastępują enzymy trawienne.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2021, poziom rozszerzony (w maju 2021). Wstęp CKE opracowała na podstawie: P. Willmer, G. Stone, I. Johnston, Environmental Physiology of Animals, Carlton 2005.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy. Modele 3D: ciało: BodyParts3D © DBCLS (CC BY-SA 2.1 JP), Z-Anatomy / Écorché (CC BY-SA 4.0).