Matura z biologii 2021, zadanie 4: Znaczenie glikokaliksu erytrocytów – odpowiedzi i wyjaśnienie

Glikokaliks erytrocytów zmniejsza tarcie i zlepianie się komórek, co ułatwia im przepływ przez naczynia i ogranicza przyklejanie do ich ścian.

O czym jest zadanie 4?

Wstęp wyjaśnia, że glikokaliks to cukrowa otoczka błony komórkowej zbudowana z łańcuchów cukrowych połączonych z białkami i lipidami. Dzięki wiązaniu wody tworzy śliską warstwę, która chroni powierzchnię komórki oraz zmniejsza tarcie i przyleganie do innych komórek lub macierzy.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 5 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 4 (0–1 pkt)

Wykaż, że obecność glikokaliksu na erytrocytach wpływa na funkcjonowanie tych komórek. Pełna treść: arkusz CKE, s. 5.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Śliska warstwa glikokaliksu ogranicza tarcie i zlepianie erytrocytów, dzięki czemu łatwiej przepływają przez wąskie naczynia i nie przyklejają się do ich ścian.

Glikokaliks wiąże wodę, więc powierzchnia erytrocytu staje się śliska. Zmniejsza to opór podczas przechodzenia przez wąskie naczynia, zwłaszcza włosowate. Ogranicza też sklejanie erytrocytów między sobą oraz przyleganie do śródbłonka, co sprzyja prawidłowemu przepływowi krwi.

Punktacja: Punkt jest za wskazanie zmniejszonego tarcia lub słabszego przylegania erytrocytów oraz powiązanie tego z ich funkcjonowaniem, np. przepływem przez naczynia. Egzaminator nie uzna ogólnego stwierdzenia o ochronie mechanicznej bez konkretnej cechy glikokaliksu i jej skutku.

Najczęstsze błędy w zadaniu 4

Odpowiedź ogranicza się do stwierdzenia, że glikokaliks chroni erytrocyty, bez wyjaśnienia, na czym ta ochrona polega.
Brak powiązania właściwości glikokaliksu z przepływem krwi, zlepianiem erytrocytów lub przyleganiem do naczyń.
Uczeń myli glikokaliks z błoną komórkową albo przypisuje mu funkcje hemoglobiny.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2021, poziom rozszerzony (w maju 2021). Wstęp CKE opracowała na podstawie: B. Alberts i inni, Podstawy biologii komórki, Warszawa 1999.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.