Matura z biologii 2022, zadanie 1: Oddychanie tlenowe – etapy i produkty – odpowiedzi i wyjaśnienie

1.1: 1 to glikoliza w cytozolu, a 5 to łańcuch oddechowy/fosforylacja oksydacyjna na wewnętrznej błonie mitochondrium. 1.2: 2 – ATP N, CO2 N; 3 – ATP N, CO2 T; 4 – ATP N (dopuszczalne T), CO2 T.

O czym jest zadanie 1?

Schemat przedstawia uproszczony przebieg oddychania tlenowego w komórce zwierzęcej: od glukozy przez pirogronian i acetylo-CoA do łańcucha oddechowego. Zadania sprawdzają rozpoznanie etapów, ich lokalizacji oraz tego, które przemiany bezpośrednio dostarczają ATP lub CO2.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 2 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 1.1 (0–2 pkt)

Uzupełnij tabelę – podaj nazwę oraz określ lokalizację w komórce każdego z etapów oddychania tlenowego oznaczonych na schemacie numerami 1 oraz 5.
Oznaczenie etapu ze schematu | Nazwa etapu oddychania tlenowego | Lokalizacja etapu w komórce
1
5

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – glikoliza (szlak Embdena-Meyerhofa-Parnasa), cytozol/cytoplazma podstawowa/hialoplazma. 5 – łańcuch oddechowy/transport elektronów/fosforylacja oksydacyjna, wewnętrzna błona mitochondrium/grzebienie mitochondrialne.

Na schemacie glukoza jest przekształcana najpierw w pirogronian, co odpowiada glikolizie zachodzącej w cytozolu. Numer 5 wskazuje końcowy etap z udziałem O2 i przenośników NADH/FADH2, czyli łańcuch oddechowy i fosforylację oksydacyjną. Ten etap odbywa się w wewnętrznej błonie mitochondrium, gdzie działa łańcuch transportu elektronów.

Punktacja: 2 pkt za poprawne wypełnienie obu wierszy tabeli; 1 pkt za poprawny jeden wiersz lub jedną kolumnę; 0 pkt za brak odpowiedzi lub zbyt ogólne określenie lokalizacji, np. samo „cytoplazma” bez wskazania cytozolu.

Zadanie 1.2 (0–2 pkt)

Określ pozostałe produkty przemian metabolicznych oznaczonych na schemacie numerami 2–4. W odpowiednie pola tabeli wpisz literę T (tak), jeśli bezpośrednim produktem danej przemiany jest ATP lub CO2, albo N (nie) – jeśli nim nie jest.
Oznaczenie przemiany ze schematu | Produkty: ATP, CO2
2
3
4

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 2: ATP – N, CO2 – N. 3: ATP – N, CO2 – T. 4: ATP – N (dopuszczalne T), CO2 – T.

Przemiana 3 to dekarboksylacja oksydacyjna pirogronianu do acetylo-CoA; uwalnia CO2, ale bezpośrednio nie wytwarza ATP. Przemiana 4 to cykl Krebsa, w którym powstaje CO2, a bezpośrednim nośnikiem energii jest GTP, choć odpowiedź T dla ATP jest dopuszczalna. Przemiana 2 nie daje bezpośrednio ani ATP, ani CO2.

Punktacja: 2 pkt za poprawne wypełnienie trzech wierszy; 1 pkt za dwa poprawne wiersze; 0 pkt za mniej niż dwa poprawne wiersze lub brak odpowiedzi. W wierszu 4 uznaje się zarówno N, jak i T dla ATP.

Najczęstsze błędy w zadaniu 1

Uznanie glikolizy za etap zachodzący w mitochondrium zamiast w cytozolu.
Przypisanie przemianie pirogronian → acetylo-CoA bezpośredniej produkcji ATP.
Mylenie cyklu Krebsa z łańcuchem oddechowym i wpisywanie błędnych produktów dla numerów 4 i 5.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2022, poziom rozszerzony (w maju 2022). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.