Matura z biologii 2022, zadanie 2: Wiązanie peptydowe i sekwencja oligopeptydu – odpowiedzi i wyjaśnienie

2.1: prawidłowe ugrupowanie to 1 (odpowiedź A), a wiązanie to peptydowe (amidowe). 2.2: sekwencja od końca aminowego to seryna–histydyna–cysteina–leucyna–lizyna (Ser-His-Cys-Leu-Lys).

O czym jest zadanie 2?

Zadanie opiera się na wzorze krótkiego łańcucha aminokwasów, w którym cztery fragmenty cząsteczki oznaczono numerami. Uczeń ma rozpoznać, które ugrupowanie odpowiada wiązaniu łączącemu aminokwasy, nazwać to wiązanie oraz odczytać kolejność aminokwasów w łańcuchu.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 3 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 2.1 (0–1 pkt)

Które z powyższych ugrupowań atomów stanowi wiązanie powstające pomiędzy aminokwasami podczas syntezy peptydów w komórce? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych oraz podaj nazwę tego wiązania.
A. 1
B. 2
C. 3
D. 4

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: A (ugrupowanie 1); wiązanie peptydowe (amidowe).

Wiązanie peptydowe tworzy się między grupą karboksylową jednego aminokwasu a grupą aminową następnego, w wyniku odłączenia cząsteczki wody. Powstaje wtedy ugrupowanie –CO–NH–, czyli fragment z atomem węgla i azotem połączonymi wiązaniem amidowym. Pozostałe oznaczone pola to grupa aminowa, łańcuch boczny lub grupa karboksylowa, a nie samo wiązanie łączące reszty.

Punktacja: Punkt przyznaje się tylko za poprawne zaznaczenie A i jednocześnie poprawną nazwę (peptydowe lub amidowe); samo zaznaczenie bez nazwy albo błędna nazwa nie daje punktu.

Zadanie 2.2 (0–1 pkt)

Zapisz sekwencję aminokwasową przedstawionego na schemacie oligopeptydu od końca aminowego do karboksylowego, posługując się pełnymi nazwami aminokwasów lub ich oznaczeniami literowymi.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: seryna–histydyna–cysteina–leucyna–lizyna (Ser-His-Cys-Leu-Lys)

Łańcuch czytamy od wolnej grupy aminowej (N-końca) do wolnej grupy karboksylowej (C-końca). Kolejne reszty rozpoznajemy po budowie łańcuchów bocznych: –CH2OH to seryna, pierścień imidazolowy to histydyna, grupa –SH to cysteina, łańcuch izobutylowy to leucyna, a łańcuch z końcową grupą aminową to lizyna. Odczytywana w tej kolejności sekwencja brzmi: seryna, histydyna, cysteina, leucyna, lizyna.

Punktacja: Punkt dostaje uczeń, który poda pięć aminokwasów we właściwej kolejności, używając poprawnych pełnych nazw albo oznaczeń jedno- lub trójliterowych; zmiana kolejności, pominięcie reszty lub błędne rozpoznanie aminokwasu punktu nie daje.

Najczęstsze błędy w zadaniu 2

Zaznaczanie grupy aminowej lub karboksylowej (pola 2 i 3) zamiast fragmentu –CO–NH– jako wiązania peptydowego.
Odczytywanie sekwencji od strony karboksylowej do aminowej, czyli w odwrotnej kolejności niż wymaga polecenie.
Błędne rozpoznawanie łańcuchów bocznych, np. mylenie cysteiny z seryną lub leucyny z lizyną.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2022, poziom rozszerzony (w maju 2022). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.