anotemy
Zaloguj się
Wypróbuj za darmo
Matura z biologii 2022, zadanie 12: Klasyfikacja i konkurencja wiewiórek – odpowiedzi i wyjaśnienie
12.1: dwa rodzaje, bo odmienne nazwy rodzajowe (Tamiasciurus i Sciurus). 12.2: np. sierść i małżowina uszna. 12.3: A3 – konkurencja międzygatunkowa, bo nisze częściowo się pokrywają.
O czym jest zadanie 12?
Wstęp opisuje dwa gatunki wiewiórek Ameryki Północnej oraz sytuację na Wyspach Brytyjskich, gdzie rodzima wiewiórka pospolita wypierana jest przez introduced w 1876 roku wiewiórkę szarą. Spadek liczebności gatunku rodzimego wynika z przenoszenia przez wiewiórki szare wirusa ospy, na którą są odporne, a także z konkurencji o pokarm (wiewiórka szara lepiej wykorzystuje żołędzie).
Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 14 · zasady oceniania CKE.
Zadanie 12.1 (0–1 pkt)
Na podstawie przedstawionych informacji określ, czy wiewiórki Ameryki Północnej – wiewiórka czerwona i wiewiórka szara – są klasyfikowane w jednym, czy – w dwóch rodzajach. Odpowiedź uzasadnij.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: W dwóch rodzajach – wiewiórka czerwona należy do rodzaju Tamiasciurus, a wiewiórka szara do rodzaju Sciurus.
Pierwszy człon dwuczłonowej nazwy łacińskiej to nazwa rodzaju. U obu gatunków te człony są różne, więc nie mogą należeć do jednego rodzaju. Wystarczy porównać same nazwy podane w tekście.
Punktacja: Punkt za jednoznaczne stwierdzenie, że to dwa rodzaje, poparte różnicą nazw rodzajowych. Bez podania tych nazw (lub wskazania, że pierwsze człony są różne) punktu nie ma.
Zadanie 12.2 (0–2 pkt)
Podaj dwie różne widoczne na zdjęciu cechy morfologiczne wiewiórki pospolitej, które pozwalają jednoznacznie zaklasyfikować ten gatunek do ssaków.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Np. sierść (owłosienie ciała) oraz małżowina uszna; dopuszczalne też np. nos, wibrysy, sutki.
Ssaki wyróżnia obecność włosów oraz małżowin usznych, których nie mają inne gromady kręgowców. Obie te cechy widać na zdjęciu, więc są dobrym kryterium. Trzeba wybrać cechy charakterystyczne tylko dla ssaków i faktycznie widoczne.
Punktacja: 2 pkt za dwie różne cechy, 1 pkt za jedną. Nie uznaje się ogólnego „ucha” (małżowina uszna to cecha ssaków, sam narząd słuchu nie) ani cech niewidocznych na zdjęciu, np. zróżnicowania zębów.
Zadanie 12.3 (0–1 pkt)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Spadek liczebności populacji wiewiórki pospolitej na Wyspach Brytyjskich jest wynikiem m.in.
A. konkurencji międzygatunkowej,
B. konkurencji wewnątrzgatunkowej,
ponieważ
1. nie wynika z ograniczenia jej niszy ekologicznej przez inny gatunek.
2. osobniki tego gatunku konkurują ze sobą o miejsce bytowania.
3. jej nisza ekologiczna pokrywa się częściowo z niszą wiewiórki szarej.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: A3
W tekście wprost napisano, że oba gatunki korzystają z podobnych zasobów pokarmowych – to znak częściowego pokrywania się nisz. Wiewiórka szara wypada w tej rywalizacji lepiej, więc chodzi o konkurencję między dwoma gatunkami. Konkurencja wewnątrzgatunkowa nie wyjaśnia spadku wywołanego pojawieniem się obcego gatunku.
Punktacja: Punkt tylko wtedy, gdy zaznaczono jednocześnie A i uzasadnienie 3. Inne kombinacje, nawet z poprawnym A, punktu nie dają.
Najczęstsze błędy w zadaniu 12
- 12.1: odpowiedź „w jednym rodzaju”, bo uczeń sugeruje się polską nazwą zwyczajową „wiewiórka”, a nie łacińską nazwą rodzajową.
- 12.2: podanie „ucho” albo cech niewidocznych na zdjęciu (np. obecność siekaczy, stałocieplność), przez co cecha nie jest jednoznaczna lub niedostępna na ilustracji.
- 12.3: wybór B, bo uczeń myli konkurencję wewnątrzgatunkową z międzygatunkową i nie łączy opisu pokarmu z pokrywaniem się nisz.
Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2022, poziom rozszerzony (w maju 2022). Wstęp CKE opracowała na podstawie: J.R. Freeland, Ekologia molekularna, Warszawa 2008; sitn.hms.harvard.edu. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy. Modele 3D: ciało: BodyParts3D © DBCLS (CC BY-SA 2.1 JP), Z-Anatomy / Écorché (CC BY-SA 4.0).