Matura z biologii 2022, zadanie 13: Wzory zębowe ssaków a rodzaj pokarmu – odpowiedzi i wyjaśnienie

Szympans ma wzór B, wiewiórka C, a krowa A. Wybór wynika z obecności lub braku kłów, liczby siekaczy oraz przedtrzonowców i trzonowców.

O czym jest zadanie 13?

Zadanie sprawdza, jak typ uzębienia wiąże się z dietą ssaków. Wstęp podaje przykłady szympansa, wiewiórki i bydła oraz wyjaśnia zapis wzoru zębowego dla połowy szczęki i żuchwy. Trzeba dopasować gotowe wzory do trzech gatunków.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 15 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 13 (0–1 pkt)

Budowa uzębienia ssaków zależy od rodzaju pobieranego pokarmu. Głównym składnikiem diety szympansów są owoce i liście, ale zjadają one także jaja oraz polują na ptaki i małe ssaki. Wiewiórki, należące do gryzoni, mają wydatne siekacze pozwalające na zgryzanie twardych łupin orzechów. Z kolei przeżuwacze, do których należy np. bydło domowe, ucierają ciężkostrawny pokarm roślinny dzięki rozbudowanym przedtrzonowcom i trzonowcom.
Wzór zębowy opisuje układ i liczbę poszczególnych rodzajów zębów w połowie szczęki i żuchwy. Poniżej podano przykład wzoru zębowego dorosłego psa, mającego w jednej połowie szczęki: trzy siekacze, jeden kieł, cztery przedtrzonowce i dwa trzonowce. W porównaniu ze szczęką w żuchwie psa występuje jeden dodatkowy ząb trzonowy.
3142
3143
Do każdego z poniższych przedstawicieli ssaków przyporządkuj właściwy typ uzębienia. Wpisz odpowiednie oznaczenie literowe wzoru zębowego spośród podanych (A–D) przy odpowiednim gatunku.
A. 0033 / 3033
B. 2123 / 2123
C. 1023 / 1013
D. 1003 / 0003
szympans, wiewiórka, krowa

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: szympans – B, wiewiórka – C, krowa – A

Wzór zębowy podaje liczby siekaczy, kłów, przedtrzonowców i trzonowców w połowie górnego i dolnego łuku. Szympans jest wszystkożerny i zachowuje kły oraz siekacze, dlatego pasuje mu 2123/2123, czyli B. Wiewiórka jako gryzoń nie ma kłów, ma po jednym siekaczu i zredukowane przedtrzonowce, więc odpowiada jej 1023/1013, czyli C. Krowa nie ma górnych siekaczy i kłów, a dolny łuk ma siekacze oraz po trzy przedtrzonowce i trzonowce, co daje 0033/3033, czyli A.

Punktacja: 1 pkt przyznaje się tylko wtedy, gdy wszystkie trzy przyporządkowania są poprawne; przy jednym błędzie lub braku odpowiedzi jest 0 pkt.

Najczęstsze błędy w zadaniu 13

Uczniowie mylą brak górnych siekaczy u krowy z brakiem wszystkich siekaczy i wybierają zły wzór.
Część osób nie zauważa, że gryzonie nie mają kłów, i przypisuje wiewiórce wzór typowy dla człowieka lub szympansa.
Uczniowie mieszają kolejność liczb we wzorze zębowym i zamiast liczby siekaczy, kłów, przedtrzonowców i trzonowców odczytują je w innej kolejności.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2022, poziom rozszerzony (w maju 2022). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.