Matura z biologii 2022, zadanie 9: Gutacja, parcie korzeniowe i inhibitory oddychania – odpowiedzi i wyjaśnienie

Jony miedzi hamują oddychanie, więc komórki korzenia mają mniej ATP. Osłabia to aktywny transport jonów i osmotyczny napływ wody, czyli parcie korzeniowe, dlatego gutacja jest ograniczona.

O czym jest zadanie 9?

Zadanie dotyczy sytuacji, gdy przy wysokiej wilgotności powietrza transpiracja jest ograniczona, a mimo to roślina pobiera wodę i wydziela krople wody na brzegach liści. Ten proces to gutacja. Siarczan miedzi, hamując enzymy oddechowe, ogranicza gutację, co trzeba wyjaśnić przez mechanizm parcia korzeniowego.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 11 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 9 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego inhibitory enzymów oddechowych ograniczają gutację, odwołując się do mechanizmu parcia korzeniowego. Pełna treść: arkusz CKE, s. 11.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Ponieważ jony miedzi hamują oddychanie, powstaje mniej ATP. Bez wystarczającej ilości ATP słabnie aktywny transport jonów w korzeniu, a więc także osmotyczny napływ wody i parcie korzeniowe, które napędza gutację.

Parcie korzeniowe zależy od aktywnego transportu jonów do komórek korzenia lub do ksylemu. Ten transport wymaga ATP wytwarzanego podczas oddychania komórkowego. Inhibitor enzymów oddechowych obniża produkcję ATP, więc transport jonów i napływ wody osmotycznej są słabsze. W efekcie parcie korzeniowe maleje i gutacja zostaje ograniczona.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wyjaśnienie, które łączy zahamowanie oddychania z niedoborem ATP, aktywnym transportem jonów i osmotycznym napływem wody w mechanizmie parcia korzeniowego. Nie uznaje się odpowiedzi pomijających ATP lub aktywny transport, a także twierdzeń sprzecznych z zasadą zachowania energii.

Najczęstsze błędy w zadaniu 9

Uczeń pisze tylko, że miedź jest inhibitorem enzymów, ale nie wiąże tego z brakiem ATP i parciem korzeniowym.
Uczeń myli gutację z transpiracją albo twierdzi, że gutacja jest wynikiem samego parowania wody z liści.
Uczeń sugeruje, że woda jest wypychana bez udziału energii lub że ATP powstaje w trakcie transpiracji, co jest błędne.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2022, poziom rozszerzony (w maju 2022). Wstęp CKE opracowała na podstawie: red. M. Kozłowska, Fizjologia roślin, Poznań 2007.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.