Matura z biologii 2022, zadanie 8: Wpływ zarodka na enzymy w ziarniaku jęczmienia – odpowiedzi i wyjaśnienie

Zarodek pobudza w ziarniaku syntezę enzymów rozkładających polisacharydy. Do wyciągnięcia wniosku trzeba porównać obie próby, bo próba z zarodkiem jest badawcza, a bez zarodka kontrolna.

O czym jest zadanie 8?

W ziarniakach jęczmienia zapasy rozkładane są stopniowo: warstwa aleuronowa białkowa i bielmo skrobiowe. Wczesne kiełkowanie uruchamia hormony, które włączają w aleuronie geny peptydazy i α-amylazy. Doświadczenie sprawdza, czy do produkcji tych enzymów potrzebny jest zarodek: połówki ziarniaków z zarodkiem i bez zarodka kładziono na agarze ze skrobią, a po czterech dniach wykrywano skrobię płynem Lugola.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 10 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 8.1 (0–1 pkt)

Sformułuj wniosek na podstawie przedstawionych wyników doświadczenia.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Zarodek stymuluje wytwarzanie w ziarniaku jęczmienia enzymów rozkładających polisacharydy (np. α-amylazy).

Skrobia w podłożu daje z Lugolem granatowe zabarwienie. Brak tego zabarwienia wokół połówek z zarodkiem oznacza, że skrobia została rozłożona, czyli do podłoża przeszła α-amylaza. Wokół połówek bez zarodka skrobia pozostała, więc bez zarodka enzym nie powstaje. Różnica między próbami pokazuje, że to obecność zarodka uruchamia produkcję hydrolaz.

Punktacja: Punkt za wniosek, który wprost łączy zarodek z pobudzeniem syntezy enzymów rozkładających polisacharydy (skrobię). Nie uznaje się zdań zbyt ogólnych („zarodek wpływa na syntezę enzymu”), samego opisu wyników ani twierdzeń o hormonach czy o tym, że zarodek sam wydziela enzymy trawiące polisacharydy.

Zadanie 8.2 (0–1 pkt)

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Do wyciągnięcia wniosków z przedstawionych badań wystarczy analiza
A. wyników z próby I,
B. i porównanie wyników z prób I i II,
ponieważ
1. próba I to próba badawcza i działał w niej badany czynnik.
2. próba II to próba kontrolna i sprawdza tylko, czy odczynniki działały prawidłowo.
3. różnica wyników między próbami I a II świadczy o działaniu badanego czynnika.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: B3

Próba I z zarodkiem jest badawcza, próba II bez zarodka to kontrola, w której badanego czynnika brakuje. Sam wynik próby I nic nie mówi, bo nie ma z czym go zestawić. Dopiero różnica między próbami pokazuje, że obserwowany efekt wywołuje obecność zarodka.

Punktacja: Punkt tylko za pełne zestawienie B3. Wybór samej litery lub uzasadnienia, które nie wskazuje na porównanie prób jako podstawę wnioskowania, nie daje punktu.

Najczęstsze błędy w zadaniu 8

Pisanie wniosku, który tylko opisuje wynik („wokół zarodka podłoże się nie zabarwiło”), bez odniesienia do syntezy enzymów.
Zbyt ogólne sformułowanie: „zarodek wpływa na syntezę enzymu”, bez wskazania, że chodzi o enzymy rozkładające polisacharydy.
Wybór w 8.2 samej próby I jako wystarczającej lub uzasadnienia o sprawdzaniu odczynników, czyli niezrozumienie roli próby kontrolnej.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2022, poziom rozszerzony (w maju 2022). Wstęp CKE opracowała na podstawie: A. Szweykowska, J. Szweykowski, Botanika, Warszawa 1996.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.