Matura z biologii 2023 (formuła 2015), zadanie 11: Wiązanie tlenu przez hemoglobinę i rola 2,3-BPG – odpowiedzi i wyjaśnienie

11.1: P, F, F. 11.2: obniżonego, ułatwia. 11.3: np. transport CO2/H+ lub buforowanie krwi.

O czym jest zadanie 11?

Wstęp pokazuje wykres wysycenia hemoglobiny tlenem w zależności od ciśnienia cząstkowego tlenu. Porównano hemoglobinę oczyszczoną oraz hemoglobinę znajdującą się w erytrocytach, gdzie obecny jest 2,3-BPG. Zaznaczono też typowe wartości pO2 w płucach i tkankach.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 18 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 11.1 (0–2 pkt)

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące wiązania tlenu przez hemoglobinę są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. Oczyszczona hemoglobina ma większe powinowactwo do tlenu niż hemoglobina w erytrocytach. P F
2. Przy ciśnieniu cząstkowym tlenu równym 100 mmHg oczyszczona hemoglobina wiąże o 8% więcej tlenu niż hemoglobina w erytrocytach. P F
3. Maksymalne możliwe wysycenie cząstkowe hemoglobiny tlenem zależy od związania hemoglobiny z 2,3-BPG. P F

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – P; 2 – F; 3 – F

Oczyszczona hemoglobina nie ma 2,3-BPG, więc łatwiej wiąże tlen — ma większe powinowactwo. Przy 100 mmHg różnica wysycenia to około 8 punktów procentowych, a nie 8% więcej, więc drugie zdanie jest fałszywe. 2,3-BPG obniża powinowactwo, ale nie zmienia maksymalnego wysycenia, które dąży do 100%.

Punktacja: 2 pkt za trzy poprawne oceny, 1 pkt za dwie poprawne, 0 pkt za mniej lub brak odpowiedzi.

Zadanie 11.2 (0–1 pkt)

Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób przedstawiało wpływ 2,3-BPG na wiązanie tlenu przez hemoglobinę. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Podwyższone stężenie 2,3-BPG w erytrocytach ciężarnych kobiet jest przyczyną (obniżonego / podwyższonego) powinowactwa hemoglobiny matki do tlenu, co (ułatwia / utrudnia) dyfuzję tlenu z części macicznej łożyska do części płodowej łożyska.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: obniżonego; ułatwia

Wyższe stężenie 2,3-BPG w erytrocytach matki obniża powinowactwo jej hemoglobiny do tlenu. Dzięki temu tlen łatwiej odłącza się w łożysku i przechodzi do krwi płodu. Hemoglobina płodowa słabo wiąże 2,3-BPG, więc zachowuje wysokie powinowactwo i odbiera tlen.

Punktacja: 1 pkt tylko wtedy, gdy poprawne są oba podkreślone określenia; przy jednym błędzie 0 pkt.

Zadanie 11.3 (0–1 pkt)

Podaj przykład funkcji pełnionej przez hemoglobinę w erytrocytach, innej niż transportowanie tlenu.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: np. transport CO2 lub H+; buforowanie krwi i utrzymywanie pH

Hemoglobina poza transportem tlenu wiąże niewielkie ilości CO2 oraz protony. Przyczynia się do buforowania krwi i utrzymania równowagi kwasowo-zasadowej. Nie pełni funkcji magazynowania ani transportu żelaza — to zadanie ferrytyny i transferryny.

Punktacja: 1 pkt za podanie funkcji innej niż transport tlenu; nie uznaje się odpowiedzi o magazynowaniu lub transporcie żelaza.

Najczęstsze błędy w zadaniu 11

Uczniowie sądzą, że 2,3-BPG zwiększa powinowactwo hemoglobiny do tlenu.
Biorą różnicę 8 punktów procentowych za „8% więcej” i błędnie uznają drugie zdanie za prawdziwe.
Podają magazynowanie lub transport żelaza jako funkcję hemoglobiny.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (formuła 2015) (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: J.M. Berg i in., Biochemia, Warszawa 2009.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.