Matura z biologii 2023 (formuła 2015), zadanie 14: Budowa VZV i odporność po szczepieniu – odpowiedzi i wyjaśnienie

X to kapsyd (płaszcz białkowy), a Y to materiał genetyczny (DNA). W zadaniu 14.2 poprawne są stwierdzenia: 1 – P, 2 – F, 3 – P.

O czym jest zadanie 14?

Wstęp opisuje VZV jako wirusa z liniowym dwuniciowym DNA, którego naturalnym gospodarzem jest człowiek. Po ospie wietrznej wirus pozostaje utajony w zwojach czuciowych, a szczepionka zawiera osłabiony szczep. Schemat przedstawia budowę wirionu VZV.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 24 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 14.1 (0–1 pkt)

Rozpoznaj elementy budowy wirusa oznaczone na rysunku literami X i Y – podaj ich nazwy.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: X – kapsyd (płaszcz białkowy); Y – materiał genetyczny (DNA).

Na schemacie wirionu VZV pod otoczką lipidową i tegumentem znajduje się białkowa osłona otaczająca materiał genetyczny, czyli kapsyd. Wnętrze kapsydu wypełnia liniowy dwuniciowy DNA, oznaczony jako Y.

Punktacja: 1 punkt przyznaje się tylko wtedy, gdy poprawnie nazwane są oba elementy X i Y; podanie jednej poprawnej nazwy nie wystarcza.

Zadanie 14.2 (0–2 pkt)

Określ, które stwierdzenia dotyczące wirusa VZV są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. Do zakażenia wirusem VZV może dojść m.in. przez bezpośredni kontakt z osobą zakażoną. P F
2. W wyniku szczepienia przeciw VZV nabywa się odporność sztuczną bierną. P F
3. W osoczu osób zaszczepionych przeciw ospie wietrznej występują przeciwciała skierowane przeciw VZV. P F

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – P, 2 – F, 3 – P.

VZV jest wysoce zaraźliwy i może przenosić się przez bezpośredni kontakt z osobą zakażoną. Szczepionka zawiera osłabiony wirus, więc pobudza układ odpornościowy do wytwarzania własnych przeciwciał, czyli daje odporność sztuczną czynną, a nie bierną. U osób zaszczepionych przeciwciała przeciw VZV mogą występować w osoczu.

Punktacja: 2 punkty przyznaje się za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń, a 1 punkt za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń; błędna ocena dwóch lub więcej stwierdzeń daje 0 punktów.

Najczęstsze błędy w zadaniu 14

Mylenie kapsydu z otoczką lipidową lub tegumentem na schemacie wirionu.
Uznawanie szczepienia za przykład odporności sztucznej biernej zamiast czynnej.
Sądzienie, że u osób zaszczepionych nie powstają przeciwciała przeciw VZV.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (formuła 2015) (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: www.creative-diagnostics.com; microbenotes.com. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.