Matura z biologii 2023 (formuła 2015), zadanie 17: Sieć pokarmowa i zagrożenia morświna – odpowiedzi i wyjaśnienie

Morświn, jedząc różne rodzaje pokarmu, zajmuje wiele poziomów troficznych, a zjadając glony jest konsumentem I rzędu. Lód odcina mu dostęp do powietrza, a żegluga motorowa zakłóca echolokację, płoszy zwierzęta i może je ranić.

O czym jest zadanie 17?

Wstęp charakteryzuje morświna jako jedynego walenia stale żyjącego w Bałtyku, tworzącego izolowaną populację. Opisuje jego zachowanie (krótkie wynurzenia, nurkowanie do 12 minut), dietę (ryby denne i pelagiczne, glony, skorupiaki), sposób lokalizowania ofiar za pomocą echolokacji oraz główne przyczyny śmiertelności: sieci rybackie, hałas i skuwanie lodem.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 28 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 17.1 (0–1 pkt)

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały poprawny opis sieci pokarmowej. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.
Morświn odżywiający się sałatą morską, skorupiakami i rybami zajmuje (jeden poziom troficzny / wiele poziomów troficznych).
Morświn zjadający sałatę morską jest konsumentem (I rzędu / II rzędu).

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: wiele poziomów troficznych; I rzędu

Sałata morska to glon, czyli producent, więc morświn zjadający ją jest konsumentem I rzędu. Skorupiaki same są konsumentami I rzędu, więc morświn zjadający je staje się konsumentem II rzędu. Ryby to konsumenci jeszcze wyższego rzędu, co przesuwa morświna na wyższy poziom. Dlatego jeden organizm, zależnie od zjedzonego pokarmu, zajmuje różne poziomy troficzne.

Punktacja: 1 pkt przyznaje się za dwa poprawne wybory w nawiasach; punktu nie ma, jeśli choć jedno podkreślenie jest błędne albo brakuje odpowiedzi.

Zadanie 17.2 (0–2 pkt)

Wykaż, że do wzrostu śmiertelności morświnów może się przyczynić:
1. skucie lodem dużych powierzchni Bałtyku –
2. wzrost żeglugi motorowej na Bałtyku –

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1. Lód uniemożliwia morświnowi, który jest ssakiem i oddycha powietrzem atmosferycznym, zaczerpnięcie oddechu. 2. Hałas statków zakłóca echolokację, płoszy zwierzęta z ich siedlisk, a śruby mogą mechanicznie ranić ich ciało.

Morświny, jak wszystkie ssaki, muszą wynurzać się po powietrze atmosferyczne, a lód odcina im dostęp do powierzchni, co prowadzi do uduszenia. Żegluga motorowa wprowadza do wody hałas, który zaburza pracę biosonaru służącego do orientacji i lokalizowania ofiar. Dodatkowo odgłosy płoszą zwierzęta z naturalnych siedlisk, a obracające się śruby mogą uszkadzać ich ciało.

Punktacja: 2 pkt są za poprawne wykazanie obu związków przyczynowo-skutkowych; 1 pkt tylko za jedno z nich; 0 pkt, gdy uczeń jedynie ogólnie stwierdza, że coś szkodzi, bez podania mechanizmu.

Najczęstsze błędy w zadaniu 17

Uczeń myli rzędy konsumentów i uznaje, że jedząc glony morświn jest konsumentem II rzędu, albo że cały gatunek zajmuje tylko jeden poziom troficzny.
W części o lodzie uczeń pisze ogólnikowo, że lód szkodzi morświnom, nie wskazując, że odcina im dostęp do powietrza atmosferycznego.
Uczeń zapomina, że morświn jest ssakiem, i sądzi, że może oddychać tlenem rozpuszczonym w wodzie pod lodem.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (formuła 2015) (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: M. Koss, Ssaki morskie Bałtyku, „Biologia w Szkole” 11, 2015;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.