Matura z biologii 2023 (formuła 2015), zadanie 16: Ochrona czynna muraw kserotermicznych – odpowiedzi i wyjaśnienie

16.1: wszystkie trzy stwierdzenia są prawdziwe (P, P, P). 16.2: brak koszenia i wypasu umożliwił rozrost krzewów i drzew, które przez konkurencję wypierają rośliny muraw. 16.3: ochroną czynną są wycinka drzew i krzewów oraz kontrolowany wypas zwierząt (B, C).

O czym jest zadanie 16?

Zadanie dotyczy rezerwatu „Zbocza Płutowskie”, gdzie chroni się murawy kserotermiczne i związane z nimi światłolubne gatunki. Wcześniej zbocza były koszone i wypasane, a po zaprzestaniu użytkowania zaczęły zarastać krzewami i gatunkami azotolubnymi. Późniejszy wypas owiec pomaga utrzymać murawy, ale może też powodować erozję i zwiększać udział wilczomlecza sosnki.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 26 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 16.1 (0–2 pkt)

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące roślinności muraw kserotermicznych
znajdujących się w rezerwacie „Zbocza Płutowskie” są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli
stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Murawy kserotermiczne w rezerwacie „Zbocza Płutowskie” są
1. P F
ekosystemami, których utrzymanie wymaga działalności człowieka.
Na murawach kserotermicznych w rezerwacie „Zbocza Płutowskie”
2. po zaprzestaniu użytkowania gospodarczego doszło do zmian składu P F
gatunkowego ekosystemu.
Umiarkowane użytkowanie gospodarcze muraw kserotermicznych
3. w rezerwacie „Zbocza Płutowskie” jest działaniem umożliwiającym P F
zachowanie typowego składu gatunkowego muraw kserotermicznych.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – P, 2 – P, 3 – P.

Murawy kserotermiczne są siedliskiem półnaturalnym, które bez koszenia lub wypasu zarasta krzewami i drzewami. Po zaprzestaniu użytkowania gospodarczego zmienia się więc skład gatunkowy, bo rośliny muraw przegrywają konkurencję o światło i inne zasoby. Umiarkowane użytkowanie usuwa nadmiar biomasy i ogranicza sukcesję, dlatego pomaga zachować typowy skład muraw.

Punktacja: 2 pkt za trzy poprawne oceny, 1 pkt za dwie poprawne, 0 pkt w pozostałych przypadkach.

Zadanie 16.2 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego zaniechanie gospodarczego użytkowania zboczy wpłynęło
negatywnie na roślinność muraw kserotermicznych.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Brak koszenia i wypasu pozwolił rozrosnąć się krzewom i drzewom, które zaczęły konkurować z roślinami muraw o światło i inne zasoby, wypierając gatunki światłolubne.

Wcześniej koszenie i wypas usuwały część biomasy i ograniczały rozwój wyższych roślin. Po ich zaniechaniu krzewy i drzewa mogły swobodnie rosnąć, a rośliny muraw znalazły się w cieniu i przegrywały konkurencję. Dlatego skład muraw zmieniał się niekorzystnie.

Punktacja: 1 pkt za wyjaśnienie, które wiąże zaniechanie konkretnego zabiegu (koszenia lub wypasu) ze wzrostem konkurencji krzewów/drzew i wypieraniem roślin muraw; ogólniki bez mechanizmu nie są uznawane.

Zadanie 16.3 (0–2 pkt)

Zaznacz dwa przykłady działań z zakresu ochrony czynnej muraw kserotermicznych.
A. Regularna głęboka orka.
B. Wycinka drzew i krzewów.
C. Kontrolowany wypas zwierząt.
D. Wprowadzenie do rezerwatu roślin uprawnych.
E. Nawożenie muraw kserotermicznych związkami azotowymi.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: B, C.

Ochrona czynna polega na celowym utrzymywaniu siedliska w odpowiednim stanie. Wycinka usuwa zarośla, a kontrolowany wypas ogranicza nadmierny rozwój roślin i pomaga utrzymać murawy. Orka, uprawy i nawożenie zmieniają siedlisko i nie służą ochronie muraw kserotermicznych.

Punktacja: 2 pkt za dwie poprawne odpowiedzi, 1 pkt za jedną poprawną, 0 pkt w pozostałych przypadkach.

Najczęstsze błędy w zadaniu 16

Uczeń uznaje, że rezerwat najlepiej chroni przyrodę przez całkowite zaprzestanie ingerencji, mimo że murawy kserotermiczne wymagają koszenia lub wypasu.
W odpowiedzi na 16.2 uczeń pisze tylko, że „krzewy się rozrastały”, nie wyjaśniając konkurencji o światło lub zasoby i nie wiążąc tego z brakiem koszenia/wypasu.
W 16.3 uczeń wybiera nawożenie lub orkę jako działania ochronne, choć są to zabiegi niszczące lub silnie zmieniające siedlisko muraw.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (formuła 2015) (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: L. Rutkowski i in., Stan zachowania i przekształcenia szaty roślinnej wybranych rezerwatów. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.