Matura z biologii 2023 (formuła 2015), zadanie 2: Budowa kwiatu i zapylanie goryczki wiosennej – odpowiedzi i wyjaśnienie

A to korona (płatki), B to kielich (działki). Goryczka jest okrytonasienna, a dominuje sporofit; barwny kwiat zwiększa szansę na zapylenie przez owady.

O czym jest zadanie 2?

Zadanie dotyczy goryczki wiosennej – rośliny okrytonasiennej o dużych, intensywnie niebieskich kwiatach zapylanych przez owady. Na schemacie kwiatu trzeba rozpoznać elementy okwiatu, a następnie wykorzystać informacje o budowie i biologii tej rośliny.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 6 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 2.1 (0–1 pkt)

Podaj nazwy elementów okwiatu goryczki wiosennej oznaczonych na rysunku literami A i B.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: A – korona / płatki korony; B – kielich / działki kielicha.

Na przekroju kwiatu widać dwa okółki okwiatu: zewnętrzny kielich i wewnętrzny koronę. Litera A wskazuje płatki korony, a B – działki kielicha. Użycie samego określenia „działka okwiatu” jest zbyt ogólne.

Punktacja: Punkt za poprawne nazwanie obu elementów; nie uznaje się ogólnego „działka okwiatu” ani błędnej zamiany kielicha z koroną.

Zadanie 2.2 (0–1 pkt)

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały informacje prawdziwe. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.
Goryczka wiosenna należy do (nagonasiennych / okrytonasiennych). W przemianie pokoleń goryczki wiosennej pokoleniem dominującym jest (gametofit / sporofit).

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: okrytonasiennych; sporofit.

Goryczka wytwarza kwiaty i owoce, więc jest okrytonasienna. U roślin okrytonasiennych dominuje diploidalny sporofit, a gametofit jest silnie zredukowany.

Punktacja: Punkt za dwa poprawne wybory; brak punktu, jeśli choć jedno określenie jest złe.

Zadanie 2.3 (0–1 pkt)

Wykaż, że produkcja barwnika w kwiatach jest korzystna dla goryczki wiosennej mimo kosztów energetycznych, związanych z syntezą tego barwnika.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Barwne kwiaty przywabiają motyle i trzmiele, zwiększając szansę na zapylenie i wytworzenie nasion.

Synteza barwnika kosztuje energię, ale intensywny kolor ułatwia owadom znalezienie kwiatu. Owady przenoszą pyłek, co prowadzi do zapylenia i sukcesu rozrodu. Korzyść reprodukcyjna przewyższa koszt energetyczny.

Punktacja: Punkt za wskazanie korzyści dla rośliny, czyli zwiększenia szansy na zapylenie/przeniesienie pyłku przez owady; nie wystarczy samo „przywabia owady” bez związku z zapyleniem.

Najczęstsze błędy w zadaniu 2

Uczniowie mylą koronę z kielichem lub podają tylko „okwiat”.
W 2.2 wybierają nagonasienne albo gametofit jako pokolenie dominujące.
W 2.3 piszą tylko, że kwiaty przywabiają owady, nie łącząc tego z zapyleniem i korzyścią dla rośliny.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (formuła 2015) (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: A. Szweykowska i J. Szweykowski, Botanika, Warszawa 2013.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.